Türkiyə SDQ ilə bağlı təminat istəyir - AKTUAL

Türkiyə Suriyanın şimal-şərqindəki kürd muxtariyyəti layihəsinin məhv olduğunu şəxsən yoxlamaq niyyətindədir. Bu barədə Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan kürdlərin üstünlük təşkil etdiyi Suriya çoxmillətli alyansı olan Suriya Demokratik Qüvvələrinin (SDQ) dağıldığını elan etməsindən sonra bildirib. Suriyanın şimal-şərqində fəaliyyət göstərən kürd birləşmələrinin missiyasını dayandıracağı gözlənilir. Lakin çox şey onların vahid orduya inteqrasiyasının necə həyata keçirilməsindən asılı olacaq.

Hakan Fidan bu açıqlamanı Türkiyənin şərqinə səfəri zamanı verib. "Bizim vəzifəmiz peşəkarcasına davranmaq və bunun yerində nə demək olduğunu yoxlamaqdır", - deyə xarici işlər naziri SDQ-nin dağılmaq barədə elanını şərh edərkən bildirib. "Əgər hər şey deyildiyi kimi gedərsə, bu, şübhəsiz ki, müsbət bir inkişaf olacaq."

O izah edib ki, Suriyanın şimal-şərqində (Fərat çayının o tayında) kürd layihəsinin dağıdılması Türkiyənin bölgədəki terrorizmə qarşı mübarizə səylərini tamamlayacaq. "Bu, Suriyada kürd-ərəb qardaşlığını gücləndirəcək bir addımdır", - Fidan deyib. "Kürd kimliyi qorunmalı, inkar edilməməli olsa da, Suriyanın milli birliyi, suverenliyi və ərazi bütövlüyü də qorunmalıdır."

Türkiyənin hakim Ədalət və İnkişaf Partiyasının (AKP) sədr müavini və sözçüsü Ömər Çelik də SDQ komandanlığının təşəbbüsünə münasibət bildirib. "Biz həmişə Suriyanın suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunmasını dəstəkləyirik", - deyə millət vəkili X sosial mediada bildirib. "Suriya vahid və inteqrasiya olunmuş şəkildə irəliləməlidir". SDQ-nin buraxılmasının elan edilməsi ilə Suriyanın daxili bütövlüyünün gücləndirilməsində mühüm bir mərhələyə çatılıb. Əl-Şaraa (müvəqqəti prezident Əhməd əl-Şaraa) rəhbərlik etdiyi rəhbərliyin inklüziv idarəetmə istiqamətində atdığı addımlar Suriyaya keçmişin qaranlığını aradan qaldırmağa və davamlı gələcəyə doğru irəliləməyə imkan verir."

SDF komandiri Məzlum Əbdi, Dəməşqdə keçirilən danışıqlardan sonra 25 avqustda SDQ-nin buraxıldığını elan edib. "Biz Suriya tarixində sülh, sabitlik və bərpa fəsli açırıq və SDQ-nin müstəqil hərbi qüvvə kimi sonunu tam məsuliyyətlə elan edirik", - deyə səhra komandiri bildirib. "Biz bütün xalqı - ərəblər, assuriyalılar, kürdlər və türkmənlər üçün yeni bir Suriya qurmaq istəyirik. "Bizə uşaqlarının gələcəyini qoruyacaq və xalqının ləyaqətli həyatını təmin edəcək vahid və sabit bir Suriya lazımdır". O əlavə edib ki, SDQ döyüşçülərinin Suriya ordusu briqadalarına daxil edilməsi prosesi başa çatıb və Fərat bölgəsindəki bütün özünüidarəetmə qurumları "dövlət aparatının bir hissəsinə çevriləcək".

Lakin, bir neçə Amerika nəşrinin mənbələrə istinadən qeyd etdiyi kimi, SDQ-nin Ərəb Respublikasının vahid ordusuna inteqrasiyası yalnız qismən davam edir: kürd döyüşçülərindən ibarət yalnız dörd briqada yaradılıb, ən azı 10.000 keçmiş SDQ üzvünün taleyi isə qeyri-müəyyən olaraq qalır.

Türkiyə tərəfi SDQ layihəsini onilliklər boyu Türkiyə dövlətinə qarşı müharibə aparan solçu radikal qrup olan Kürdüstan İşçi Partiyasının (PKK) bir qolu hesab edirdi. Buna görə də, onların missiyasının başa çatması Ankaranın diqqətini cəlb edib.

Son iki ildə Türkiyənin birbaşa təzyiqi altında PKK rəsmi olaraq sülh prosesinə və tərksilah etməyə sadiq qalıb. Lakin Yaxın Şərqdə İranla bağlı münaqişə başladıqdan sonra PKK-nın tərksilah edilməsi praktikada dayanıb. Beləliklə, Türkiyənin Milli Kəşfiyyat Təşkilatının rəhbəri (MIT) İbrahim Kalın Türkiyə qanunvericilərinə xüsusi hesabat təqdim etdi. Hesabatda ötən il özünü ləğv etmə elanına baxmayaraq, PKK üzvlərinin simvolik açıqlamalardan kənara çıxaraq real hərəkətlərə keçə bilmədiyi aşkar edildi. MIT, PKK-nın atdığı bütün addımların sırf deklarativ olduğu qənaətinə gəldi: qrupun döyüş potensialı, arsenalları və komandanlıq strukturu faktiki olaraq toxunulmaz qaldı.

Türkiyə kəşfiyyat icmasının məlumatına görə, PKK komandanlığı yaranan fasilədən istifadə etmək və Ankara ilə daha çox güzəştlər barədə danışıqlar aparmaq üçün faktiki silah təhvil vermə prosesini qəsdən dondurub. Məsələn, kürd əhalisinin xeyrinə təcili konstitusiya islahatları, PKK-nın qurucusu və ideoloqu Abdullah Öcalanın həbsdən azad edilməsi və həbsdə olan yaraqlılar üçün ümumi əfv. Eyni zamanda, Türkiyə kəşfiyyat agentliyinin hesabatına görə, PKK heç bir güzəştə getmək istəmir və tam səfərbərlik hazırlığını qoruyur. Buna görə də, MIT xəbərdarlıq edib ki, kürd qüvvələri qeyri-sabitlikdən istifadə edərək mövqelərini gücləndirməyə çalışa bilərlər.

Türkiyənin sənədləşdirdiyi kimi, PKK nəinki silahlı qanadını dağıtmayıb, həm də İraqdakı hərbi infrastrukturunu cənuba və şərqə, sərhədə doğru köçürüb. Məsələn, Ankara qeyd edib ki, kürd bölmələri İran sərhədindən 15 kilometr aralıda yerləşən İraqın Hələbcə şəhəri yaxınlığında fəal şəkildə qazıntılar aparır və yeni yeraltı tunellər yaradır. İraqın şimal-qərbindəki kürd solçu qalası olan Qəndil dağlarına gəldikdə isə, orada xeyli qüvvə cəmləşməsi və geniş mühəndislik işləri görünür. PKK tərəfindən təhlükəsiz sığınacaq hesab edilən bu ərazi, Türkiyə ilə münaqişəyə qayıtması halında kürd solçu təşkilatı üçün tranzit nöqtəsinə və əsas müdafiə xəttinə çevrilib.

Türkiyə rəsmiləri Suriyada kürd muxtariyyətinin ləğvinin PKK-nı sülh prosesinə və əsl tərksilah etməyə qayıtmağa sövq edəcəyini gözləyirlər. Bununla belə, çox şey, vahid Suriya ordusundan kənarlaşdırılmış SDQ döyüşçülərinin yeni həyatda öz yerlərini tapıb-tapmayacağından asılı olacaq.

V.SALAH