Əbədiyaşar Liderin tükənməz irsi: parlaq gələcəyin sağlam bünövrəsi

Müsahibimiz Yeni Azərbaycan Partiyası İdarə Heyətinin üzvü, Milli Məclisin Səhiyyə komitəsinin sədr müavini Rəşad Mahmudov

- Ulu Öndər Heydər Əliyevin dövlətçilik fəlsəfəsi və strateji idarəetmə modeli müasir dövlət quruculuğunun əsas prinsiplərinin formalaşmasına hansı fundamental təsirləri göstərmişdir?

- Ulu Öndər Heydər Əliyev dövlətçilik təfəkkürünü yeni mərhələyə yüksəldən, milli maraqların qorunmasını və inkişafını strateji xəttə çevirən müdrik siyasi lider kimi tarixdə silinməz iz qoymuşdur. Onun fəaliyyəti milli maraqların qorunması ilə yanaşı, uzunmüddətli inkişafın sarsılmaz təməllər üzərində qurulması ilə səciyyələnir. Ümummilli Liderin dərin təhlilə əsaslanan qərarları, çevik idarəetmə bacarığı və qlobal prosesləri düzgün qiymətləndirməsi nəticəsində sabitlik, təhlükəsizlik və tərəqqi üçün möhkəm strateji model formalaşdırılmışdır.
Heydər Əliyevin Sovet dövründəki fəaliyyəti respublikanın sosial-iqtisadi həyatında köklü dəyişikliklərə səbəb olmuşdur. Onun rəhbərliyi dövründə sənaye istehsalı əhəmiyyətli dərəcədə artmış, yeni sənaye sahələri yaradılmış və mövcud müəssisələr müasir texnologiyalar əsasında yenilənmişdir. Xüsusilə neft-kimya, maşınqayırma və energetika sahələrində əldə olunan nailiyyətlər iqtisadi potensialın möhkəmlənməsinə xidmət etmişdir. Kənd təsərrüfatında aparılan islahatlar məhsuldarlığın yüksəlməsinə, kənd əhalisinin sosial vəziyyətinin yaxşılaşmasına səbəb olmuşdur. Bununla yanaşı, regionların inkişafı istiqamətində kompleks proqramlar həyata keçirilmiş, yollar, kommunikasiya xətləri və sosial obyektlər tikilmişdir. Təhsil və elm sahəsində aparılan siyasət nəticəsində milli kadr potensialı gücləndirilmiş, gənclərin ittifaqın aparıcı ali məktəblərində təhsil alması təmin olunmuşdur ki, bu da gələcəkdə dövlət idarəçiliyində və müxtəlif sahələrdə peşəkar mütəxəssislərin formalaşmasına şərait yaratmışdır.
1993-cü ilin iyun ayında Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışı dövlətin mövcudluğunu təhlükə altına alan proseslərin qarşısını almaq baxımından həyati əhəmiyyət daşıyırdı. Həmin dövrdə siyasi qeyri-sabitlik, iqtisadi tənəzzül və vətəndaş qarşıdurması təhlükəsi cəmiyyətin bütün sahələrinə ciddi təsir göstərirdi. Heydər Əliyevin qətiyyətli və uzaqgörən siyasəti nəticəsində qısa müddət ərzində sabitlik təmin edildi, dövlət idarəetməsi bərpa olundu və ictimai inam yenidən formalaşdı. Bu mərhələ dövlət quruculuğu prosesinin yeni əsaslar üzərində inkişafına təkan verdi və gələcək uğurlar üçün möhkəm baza yaratdı.
1994-cü il mayın 12-də Ermənistan ilə Azərbaycan arasında atəşkəs razılaşmasının əldə olunması hərbi qarşıdurmanın intensivliyini azaltmaqla yanaşı, ölkənin daxili potensialının inkişafına yönəlməsi üçün əlverişli imkanlar yaratdı. Bu mərhələdə diqqət daha çox iqtisadi dirçəlişə, sosial məsələlərin həllinə və dövlət qurumlarının möhkəmləndirilməsinə yönəldildi. Sülh mühitinə yaxınlaşma investisiya mühitinin yaxşılaşmasına və beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlığın genişlənməsinə də müsbət təsir göstərdi.
1994-cü il sentyabrın 20-də imzalanan “Əsrin müqaviləsi” uzunmüddətli enerji strategiyasının əsasını formalaşdıran fundamental sənəd kimi dəyərləndirilir. Bu sazişin imzalanması ilə ölkənin zəngin neft-qaz ehtiyatlarının beynəlxalq enerji bazarlarına inteqrasiyası təmin olundu, Xəzər hövzəsinin enerji potensialı qlobal miqyasda strateji əhəmiyyət qazandı. Saziş çərçivəsində dünyanın aparıcı enerji şirkətləri ilə qarşılıqlı etimada əsaslanan uzunmüddətli əməkdaşlıq münasibətləri quruldu. Bu əməkdaşlıq nəticəsində müasir texnologiyaların tətbiqi ilə hasilat prosesləri keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəldi. Eyni zamanda, iri həcmli xarici investisiyaların ölkəyə cəlb edilməsi iqtisadiyyatın dinamik inkişafına təkan verdi, maliyyə imkanlarının genişlənməsi isə bir sıra strateji sosial və infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsinə şərait yaratdı. Enerji sektorunda əldə olunan gəlirlər hesabına neft sənayesinin modernləşdirilməsi, yeni yataqların işlənməsi və emal sahələrinin inkişafı təmin olundu, bununla paralel olaraq nəqliyyat və logistika infrastrukturunun yenidən qurulmasına başlanıldı. Boru kəmərlərinin çəkilməsi və alternativ ixrac marşrutlarının formalaşdırılması ölkənin enerji təhlükəsizliyini gücləndirməklə yanaşı, onu beynəlxalq enerji xəritəsində mühüm tranzit mərkəzinə çevirdi. Bütün bu proseslər yalnız iqtisadi artımı sürətləndirməklə kifayətlənmədi, eyni zamanda ölkənin geosiyasi mövqeyini əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirdi, beynəlxalq münasibətlər sistemində strateji tərəfdaş kimi rolunu möhkəmləndirdi və uzunmüddətli sabit inkişaf üçün etibarlı baza formalaşdırdı.
1995-ci il noyabrın 12-də referendum (ümumxalq səsverməsi) nəticəsində qəbul olunan Konstitusiya hüquqi dövlət quruculuğunun əsasını təşkil edən mühüm sənəd kimi tarixə düşdü. Bu sənəd dövlət idarəçiliyinin prinsiplərini, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarını və dövlət orqanlarının fəaliyyət mexanizmini sistemli şəkildə müəyyənləşdirdi. Konstitusiyanın qəbulu hüquqi islahatların dərinləşdirilməsi, qanunun aliliyinin təmin olunması və demokratik ənənələrin inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb etdi.
Ordu quruculuğu sahəsində həyata keçirilən islahatlar milli təhlükəsizliyin təmin olunmasında həlledici rol oynadı. Silahlı qüvvələrin strukturunun təkmilləşdirilməsi, vahid komandanlıq sisteminin yaradılması və döyüş hazırlığının artırılması istiqamətində ardıcıl addımlar atıldı. Ordunun maddi-texniki bazası gücləndirildi, müasir silah və texnika ilə təminat yaxşılaşdırıldı, hərbi kadrların hazırlanması sistemli xarakter aldı. Bu siyasət gələcəkdə güclü və peşəkar ordu modelinin formalaşmasına mühüm töhfə verdi.
Sosial-iqtisadi sahədə həyata keçirilən islahatlar geniş və çoxşaxəli xarakter daşıyırdı. Sosial müdafiə sisteminin gücləndirilməsi, əməkhaqlarının və pensiyaların artırılması, əhalinin rifah səviyyəsinin yüksəldilməsi istiqamətində kompleks proqramlar icra olundu. Eyni zamanda bazar iqtisadiyyatına keçid təmin edildi, sahibkarlığın inkişafı üçün əlverişli mühit yaradıldı, özəlləşdirmə prosesləri həyata keçirildi. İqtisadiyyatın liberallaşdırılması və xarici investisiyaların cəlb olunması nəticəsində maliyyə sabitliyi təmin edildi və uzunmüddətli inkişaf üçün möhkəm iqtisadi baza formalaşdırıldı.

- Ümummilli Liderin təşəbbüsü ilə həyata keçirilən islahatlar nəticəsində milli səhiyyə modeli təşəkkül tapmış, sağlam həyat tərzinin təşviqində innovativ yanaşmalar isə effektivliyin artırılmasına xidmət etmişdir. Bu barədə fikirlərinizi bilmək istərdik...
- Heydər Əliyevin rəhbərliyi dövründə səhiyyə sahəsində həyata keçirilən islahatlar sistemli yanaşma və strateji məqsədlərə əsaslanaraq həyata keçirilmişdir. Bu sahədə əsas prioritet əhalinin sağlamlığının qorunması, tibbi xidmətlərin keyfiyyətinin artırılması və səhiyyə sisteminin müasir tələblərə uyğunlaşdırılması olmuşdur. Mövcud səhiyyə infrastrukturunun yenilənməsi istiqamətində geniş tədbirlər görülmüş, yeni xəstəxanalar və poliklinikalar tikilmiş, köhnə tibb müəssisələri əsaslı şəkildə yenidən qurulmuşdur. Bu proses nəticəsində tibbi xidmətlərin göstərilməsi üçün müasir və funksional mühit yaradılmışdır.
Regionlarda səhiyyə xidmətlərinin əlçatanlığının artırılması məqsədilə xüsusi proqramlar həyata keçirilmişdir. Kənd və rayonlarda yaşayan əhalinin tibbi xidmətlərə çıxış imkanları genişləndirilmiş, tibb müəssisələrinin maddi-texniki təminatı gücləndirilmişdir. Bununla yanaşı, səhiyyə sahəsində çalışan mütəxəssislərin bölgələrdə fəaliyyətə cəlb olunması üçün stimullaşdırıcı tədbirlər görülmüşdür ki, bu da regionlar arasında səhiyyə xidmətlərinin keyfiyyət fərqinin azalmasına səbəb olmuşdur.
Əhalinin sağlam həyat tərzinə təşviqi, xəstəliklərin erkən diaqnostikası və qarşısının alınması məqsədilə genişmiqyaslı maarifləndirmə kampaniyaları həyata keçirilmişdir. Peyvənd proqramlarının genişləndirilməsi, kütləvi tibbi müayinələrin təşkili və epidemioloji nəzarətin gücləndirilməsi nəticəsində yoluxucu xəstəliklərin yayılmasının qarşısı alınmış, ümumi sağlamlıq göstəriciləri yaxşılaşmışdır.
Tibbi xidmətlərin keyfiyyətinin yüksəldilməsi üçün müasir texnologiyaların tətbiqinə xüsusi diqqət yetirilmişdir. Diaqnostika və müalicə sahəsində qabaqcıl avadanlıqların istifadəsi təmin edilmiş, innovativ tibbi metodlar tətbiq olunmuşdur. Eyni zamanda tibb işçilərinin peşəkarlıq səviyyəsinin artırılması üçün ixtisasartırma proqramları həyata keçirilmiş, onların beynəlxalq təcrübə ilə tanış olmaları üçün imkanlar yaradılmışdır.
Əczaçılıq sahəsində aparılan islahatlar nəticəsində dərman təminatı sistemi təkmilləşdirilmiş, keyfiyyətli və təhlükəsiz dərman vasitələrinin əhaliyə çatdırılması təmin edilmişdir. Dövlət nəzarət mexanizmləri gücləndirilmiş, dərman bazarında şəffaflıq artırılmışdır. Səhiyyə xidmətlərinin maliyyələşdirilməsi istiqamətində də islahatlar aparılmış, resurslardan səmərəli istifadə mexanizmləri formalaşdırılmışdır. Ana və uşaq sağlamlığının qorunması istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Doğum evlərinin fəaliyyəti təkmilləşdirilmiş, ana və uşaqlara göstərilən tibbi xidmətlərin keyfiyyəti artırılmışdır. Bu sahədə həyata keçirilən proqramlar sağlam nəslin yetişdirilməsinə və demoqrafik göstəricilərin yaxşılaşmasına mühüm töhfə vermişdir.
Təhsil sahəsində aparılan islahatlar ölkənin uzunmüddətli inkişaf strategiyasının ən mühüm istiqamətlərindən biri kimi insan kapitalının formalaşmasına yönəlmişdir. Bu siyasət çərçivəsində təhsil sisteminin maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi, tədris müəssisələrinin müasir standartlara uyğun yenidən qurulması və yeni məktəb binalarının inşası geniş vüsət almışdır. Tədris prosesinin keyfiyyətinin yüksəldilməsi məqsədilə təhsil proqramları yenilənmiş, müasir pedaqoji yanaşmalar və innovativ metodlar tətbiq olunmuşdur ki, bu da şagirdlərin bilik və bacarıqlarının effektiv şəkildə inkişafına şərait yaratmışdır. Eyni zamanda müəllimlərin peşəkarlıq səviyyəsinin artırılması istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirilmiş, onların ixtisasartırma kurslarına cəlb olunması və müasir təhsil texnologiyalarından istifadə bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi təmin olunmuşdur. Gənclərin beynəlxalq təhsil proqramlarında iştirakının genişləndirilməsi isə ölkədə yüksək ixtisaslı kadr potensialının formalaşmasına mühüm töhfə vermiş, bilik mübadiləsi və elmi əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirmişdir. Bu islahatlar nəticəsində təhsil sistemi daha çevik, müasir və rəqabətqabiliyyətli mərhələyə yüksəlmişdir.

- Ulu Öndərin müdrik daxili və xarici siyasət kursu Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyev tərəfindən layiqincə davam etdirilir. Ərazi bütövlüyü və suverenliyinin təmin olunması fonunda Azərbaycan uğurlu gələcəyə doğru inamla irəliləyir. Yeni perspektivlər barədə hansı qənaətləri ifadə etmək olar?
- Xarici siyasət strategiyası milli maraqların qorunması ilə yanaşı, qlobal əməkdaşlıq mühitində fəal və etibarlı iştirakın təmin olunmasına yönəlmişdir. Bu strategiyanın əsasını balanslaşdırılmış və çoxtərəfli diplomatik yanaşma təşkil etmiş, müxtəlif dövlətlərlə qarşılıqlı faydalı münasibətlərin qurulması prioritet istiqamət kimi müəyyən edilmişdir. Enerji resurslarının dünya bazarlarına çıxarılması və nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı vasitəsilə beynəlxalq iqtisadi sistemə inteqrasiya daha da gücləndirilmiş, ölkənin strateji mövqeyi əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlmişdir. Bu layihələr yalnız iqtisadi deyil, eyni zamanda siyasi etimad mühitinin formalaşmasına da töhfə vermiş, ölkəni regional və qlobal enerji təhlükəsizliyinin mühüm iştirakçılarından birinə çevirmişdir. Beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığın genişləndirilməsi, diplomatik əlaqələrin şaxələndirilməsi və qlobal təşəbbüslərdə fəal iştirak nəticəsində ölkənin beynəlxalq nüfuzu artmış, etibarlı tərəfdaş imici möhkəmlənmişdir. Bu siyasət nəticəsində ölkə regionda sabitlik və əməkdaşlıq mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin layiqli davamçısı, Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyev rəhbərliyi ilə həyata keçirilən hərtərəfli islahatlar, o cümlədən güclü ordu quruculuğu və müasir idarəetmə modeli nəticəsində ölkəmiz yeni inkişaf mərhələsinə yüksəlmişdir. 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılmış tarixi Zəfər bu siyasətin real nəticəsi kimi tarixə düşmüş, uzun illər davam edən münaqişəyə son qoyulmuşdur. 2023-cü il sentyabrın 19-20-də həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror əməliyyatları nəticəsində isə dövlət suverenliyi tam təmin olunmuş, bütün ərazilərdə konstitusiya quruluşu bərqərar edilmişdir. Şanlı qələbələr həm güclü siyasi iradənin, həm də sistemli şəkildə formalaşdırılmış dövlət strategiyasının məntiqi nəticəsi olmuşdur.
Zəfər yolunun davamı olaraq azad olunmuş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işləri həyata keçirilir və bu proses Böyük Qayıdış Proqramı çərçivəsində sistemli şəkildə icra olunur. İşğaldan azad edilmiş şəhər və kəndlərdə müasir urbanistik yanaşmalar tətbiq edilir, infrastruktur tamamilə yenidən qurulur, yollar, elektrik və su təchizatı sistemləri, rabitə xətləri və sosial obyektlər ən müasir standartlara uyğun şəkildə bərpa edilir. Eyni zamanda “ağıllı şəhər” və “ağıllı kənd” konsepsiyalarının tətbiqi ilə yeni yaşayış mühitləri yaradılır, dayanıqlı enerji mənbələri və rəqəmsal idarəetmə sistemləri qurulur. Məcburi köçkünlərin mərhələli şəkildə doğma torpaqlarına qayıdışı üçün yaşayış kompleksləri inşa olunur, məşğulluq imkanları genişləndirilir və sosial infrastruktur tam şəkildə formalaşdırılır. Bu proses həm də iqtisadi dirçəlişin və sosial reinteqrasiyanın mühüm mərhələsi kimi çıxış edir.
Müasir dövrdə əldə olunan bütün uğurların əsasında Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi strateji inkişaf xətti dayanır. Bu kursun ardıcıl şəkildə davam etdirilməsi dövlətin güclənməsini, sabitliyin qorunmasını və gələcək inkişaf perspektivlərinin genişlənməsini təmin edən əsas amil kimi çıxış edir.