Azərbaycan beynəlxalq sistemdə statusunu möhkəmləndirir ŞƏRH

Beynəlxalq münasibətlərin subyekti olaraq, Azərbaycanın dünyadakı nüfuzu və imici, onun həyata keçirdiyi milli inkişaf və təhlükəsizlik siyasəti ilə bilavasitə bağlıdır. Azərbaycan – ABŞ münasibətlərinin bu kontekstdə yeri xüsusi rola malikdir və buna kifayyət qədər ciddi əsaslar var. 10 fevral 2026-cı ildə ABŞ-ın vitse-prezidenti Cey. Di. Vensin Bakıya səfəri və Azərbaycanla ABŞ arasında Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasının imzalanması həm ikitərəfli münasibətlərin, həm də bütövlükdə regional təhlükəsizlik arxitekturasının inkişafında yeni bir mərhələnin başlanğıcını qoydu. Vaşinqton görüşündən altı ay sonra baş tutan bu tədbir, iki dövlət arasında yüksək səviyyədə qarşılıqlı etimad və ortaq strateji maraqların olduğunu nümayiş etdirir. Beynəlxalq sistemin transformasiyası fonunda Cənubi Qafqaz getdikcə özünü rəqabət meydanı kimi deyil, irimiqyaslı iqtisadi və infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsi üçün bir məkan kimi təsdiqləyir, və bu mənada Azərbaycan dövlətinin həlledici rolu Dünya ictimayyətinə daha ciddi fotmatda çatdırıldı. Bu tədbirin miqyasını anlamaq üçün geosiyasi kontekstdən tutmuş Xartiyada təsbit edilmiş konkret əməkdaşlıq sahələrinə qədər bir sıra amillərin kombinasiyasını, o cümldədən Ölkə Başçısının bəyanatını nəzərə almaq vacibdir.

ABŞ vitse-prezidentinin səfəri və Xartiyanın imzalanma mərasimi Vaşinqtonda Azərbaycan ilə Ağ Ev liderləri arasında keçirilən görüşdən başlayan altı aylıq intensiv işin produktiv nəticədi idi. Cənab İlham Əliyevin mətbuata verdiyi açıqlamada qeyd etdiyi kimi, ikitərəfli işçi qrupunun yaradılması və sonradan Xartiyanın hazırlanması rəsmi Bakı ilə yeni ABŞ administrasiyası arasında inkişaf edən müsbət impulsu əks etdirir. Vurğulamaq vacibdir ki, tərəflər sadəcə mövcud qarşılıqlı əlaqə səviyyəsini deyil, həm də uzunmüddətli perspektiv üçün bunun üçün sistemli təməl yaradırlar. Sənədin strateji xarakteri regional təhlükəsizlikdən yüksək texnologiyalara qədər geniş məsələlər üzrə koordinasiyanı nəzərdə tutur.

Son ayların əsas nailiyyətlərindən biri, xüsusilə Prezident İlham Əliyevin çıxışında vurğulanan, Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşması idi. Danışıqlar mərhələsində uzun müddət davam edən proses, Ağ Evdə avqust ayında əldə edilən razılaşmalardan sonra praktik nəticə qazandı. Sülh müqaviləsinin paraflanması və ABŞ prezidentinin iştirak etdiyi Birgə Sülh Bəyannaməsinin imzalanması dönüş nöqtəsi oldu. Altı ay sonra belə bir nəticəyə gəlmək olar ki, tərəflər qarşıdurmadan birgəyaşayışa keçiblər. Azərbaycan nəinki Ermənistana yük tranzitinə qoyulan məhdudiyyətləri aradan qaldırdı, həm də neft məhsullarının tədarükünə başladı və ticarət və iqtisadi əməkdaşlığın təməlini qoydu. Bu kontekstdə Amerika diplomatiyasının rolu qarşılıqlı addımların mümkün olduğu şəraitin yaradılmasına töhfə kimi qiymətləndirilə bilər.

Sülh gündəliyinin məntiqi davamı olaraq Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu (TRIPP) kimi tanınan təşəbbüs oldu. Bu infrastruktur layihəsi regional əlaqə baxımından xüsusi maraq doğurur. Layihə təkcə Azərbaycanın qərb və şərq bölgələrini birləşdirməklə yanaşı, həm də Asiyanı Avropa ilə birləşdirən davamlı nəqliyyat dəhlizi yaratmağı hədəfləyir. Ermənistanın və digər qonşu dövlətlərin bu marşruta daxil edilməsi layihəyə həqiqətən inteqrativ xarakter verir. Qlobal təchizat zəncirlərinin ciddi təzyiq altında olduğu bir dövrdə alternativ, təhlükəsiz və texnoloji cəhətdən inkişaf etmiş bir marşrutun ortaya çıxması bütün regionun iqtisadi sabitliyini gücləndirə bilər. Əslində, TRIPP siyasi razılaşmaları bütün iştirakçılar üçün iqtisadi faydaya çevirərək sülh yolu ilə həll üçün maddi təməl ola bilər.

Enerji təhlükəsizliyi ənənəvi olaraq Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas sütunlarından olaraq qalıb. Bu gün Azərbaycan on altı ölkəyə təbii qaz tədarük edir ki, onlardan on biri NATO üzvüdür. Bu fakt enerji əməkdaşlığını sırf kommersiya çərçivəsindən kənara çıxarır. Azərbaycan özünü etibarlı təchizatçı kimi təsdiqləyib və Avropa istehlakçıları üçün enerji mənbələrini şaxələndirib. İmzalanmış Xartiy tərəflərin bu sahədə əməkdaşlığı davam etdirmək niyyətini təsdiqləyir ki, bu da qlobal enerji keçidi kontekstində və enerji balanslarının transformasiyası zamanı fasiləsiz təchizatın təmin edilməsi zərurəti baxımından xüsusilə vacibdir.

Ənənəvi gündəliyin yeni sahələr üzrə genişlənməsini qeyd etmək vacibdir. Birgə bəyanatlarda və Xartiyanın mətnində müdafiə sənayesi əməkdaşlığı və süni intellekt infrastrukturunun inkişafı kimi sahələr vurğulanır. Süni intellekt məlumat mərkəzləri quran aparıcı Amerika şirkətləri ilə əməkdaşlıq Azərbaycanın yeni nəsil texnoloji gündəliyə inteqrasiyaya vacibliyini nümayiş etdirir. İqtisadiyyatını şaxələndirmək və regional mərkəz statusunu gücləndirmək istəyən bir ölkə üçün bu cür layihələr ciddi perspektivlərlə səciyyələnir. Müdafiəyə gəldikdə, söhbət qonşularının hesabına hərbi potensialın artırılmasından deyil, milli silahlı qüvvələrin müasir standartlara uyğun modernləşdirilməsindən gedir ki, bu da istənilən müstəqil dövlətin suveren hüququdur.

Sülh gündəliyinə qayıdaraq vurğulamaq vacibdir ki, Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşması regionda kökündən fərqli bir abu-hava yaradır. Ticarət, nəqliyyat və qarşılıqlı investisiyalar tədricən hərbi ritorikanı əvəz edir. Təcrübənin göstərdiyi kimi, Azərbaycan təkcə münaqişədə məqsədlərinə çatan tərəf kimi deyil, həm də qonşularına konkret iqtisadi layihələr təklif edə bilən, məsuliyyətli regional lider kimi çıxış etməyə hazırdır. ABŞ-ın bu prosesdə iştirakı buna əlavə təkan verib, lakin son uğur - tərəflərin özlərinin seçilmiş yolu davam etdirmək iradəsindən asılı olacaq.

Yekuna dair qeyd etmək lazımdır ki, Bakıda baş tutan bu hadisə sistemli əhəmiyyət kəsb edir. ABŞ ilə Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasının imzalanması Azərbaycanın beynəlxalq koordinatlar sistemində yeni statusunu möhkəmləndirir. Bu sadə bir ittifaq deyil, təhlükəsizlik, enerji, logistika və texnologiyanı əhatə edən uzunmüddətli institusional bir konstruksiya. Vaşinqton üçün Azərbaycan Avrasiya kommunikasiya sistemində etibarlı və öz təsir resurslarına malik mühüm bir qovşağa çevrilir. Rəsmi Bakı üçün isə, ABŞ ilə tərəfdaşlıq qabaqcıl texnologiyalara, investisiyalara və siyasi kapitala çıxış imkanı yaradır.

Masil Dəmirov

YAP Yasamal rayon təşkilatının fəalı