Azərbaycanın diplomatik zəfəri və regional sülhün strateji yol xəritəsi - ŞƏRH

2026-cı il mayın 4-də İrəvan şəhərində keçirilən Avropa Siyasi Birliyinin (ASB) 8-ci Zirvə toplantısı, Avropa qitəsinin təhlükəsizlik arxitekturasında və xüsusilə Cənubi Qafqaz regionunun gələcək taleyində həlledici bir məqam kimi tarixə düşmüşdür. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin bu mötəbər sammitə Bakıdan videobağlantı vasitəsilə qatılması və etdiyi proqram xarakterli çıxışı, Azərbaycanın beynəlxalq arenada artan nüfuzunun, habelə regionda sülh və sabitliyin əsas təminatçısı olduğunun növbəti bariz nümunəsidir. Bu çıxış, təkcə diplomatik bir bəyanat deyil, eyni zamanda Azərbaycanın yeni dövrə dair strateji baxışlarını özündə ehtiva edən bir doktrina mahiyyəti daşıyırdı. Prezident çıxışının ilk saniyələrindən etibarən sülhə sadiqlik, əməkdaşlıq və suverenlik prinsiplərini ön plana çəkərək, bütün tərəflərə aydın mesajlar ünvanladı.
Dövlət başçısı nitqinə başlamazdan əvvəl sammitin İrəvanda keçirilməsinə hələ bir il öncə, Albaniyanın paytaxtı Tiranada keçirilən toplantı çərçivəsində dəstək verdiyini xatırlatdı. Bu faktın vurğulanması təsadüfi deyildi; Azərbaycan bununla nümayiş etdirdi ki, o, Ermənistanla münasibətlərin normallaşması prosesində nəinki maneə deyil, əksinə, ən konstruktiv tərəfdir. Azərbaycanın bu cür genişürəklilik nümayiş etdirməsi, onun öz gücünə olan inamının və regionda ədalətli sülhün bərqərar olması yolundakı qətiyyətinin göstəricisidir. Prezident cənab İlham Əliyev vurğuladı ki, Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh artıq sadəcə bir kağız üzərində deyil, gündəlik həyatda, praktiki sahələrdə özünü göstərməkdədir. Vaşinqtonda imzalanmış Birgə Bəyannamədən sonra tərəflər arasında yaranmış doqquz aylıq sabitlik dövrü, bölgədə artıq yeni bir reallığın — sülh reallığının formalaşdığından xəbər verir.
Prezident cənab İlham Əliyev öz çıxışında konkret rəqəmlər və faktlar əsasında Azərbaycanın sülhə verdiyi töhfələri ətraflı şəkildə sadaladı. O qeyd etdi ki, Azərbaycan tərəfi 1990-cı illərin əvvəllərindən bəri tətbiq olunan bütün tranzit və kommunikasiya məhdudiyyətlərini birtərəfli qaydada ləğv etmişdir. Bu addımın nəticəsi olaraq, artıq Azərbaycan ərazisindən Ermənistanın daxili ehtiyacları üçün 28 min tondan çox yük daşınmışdır. Daha mühüm və strateji bir addım kimi, Azərbaycanın Ermənistana neft məhsulları, xüsusilə benzin və dizel ixrac etməyə başlaması xüsusi vurğulandı. 12 min tonluq ilk ixrac partiyasının həyata keçirilməsi, iki ölkə arasındakı iqtisadi münasibətlərin buzlarının əriməsi və qarşılıqlı etimadın qurulması baxımından tarixi bir hadisədir. Bu, həm də onu göstərir ki, Azərbaycan regionun enerji mərkəzi olaraq, öz resurslarını sülhün və tərəqqinin xidmətinə verməyə hazırdır.
"Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu" (Zəngəzur dəhlizi layihəsinin tərkib hissəsi) mövzusuna toxunan dövlət başçısı, bu nəqliyyat dəhlizinin təkcə Azərbaycan üçün deyil, bütün region və Avrasiya üçün logistik əhəmiyyətini izah etdi. Bu marşrutun açılması ilə Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında birbaşa quru əlaqəsi təmin olunacaq, eyni zamanda "Orta Dəhliz"in keçiricilik qabiliyyəti dəfələrlə artacaqdır. Dövlət başçısı bu layihəni sülhün iqtisadi təməli kimi səciyyələndirdi və bildirdi ki, iqtisadi maraqların kəsişdiyi yerdə müharibə riski minimuma enir. Prezident cənab İlham Əliyevin bu baxışını "Regionda rifah, hərbi üstünlükdən daha dayanıqlı sülh vəd edir" fikri ilə tamamladı.
Lakin sammitdəki çıxış yalnız regional uğurların təsviri ilə bitmədi. Prezident cənab İlham Əliyev bir sıra Avropa institutlarının Azərbaycana qarşı nümayiş etdirdiyi qərəzli və subyektiv yanaşmaları da sərt şəkildə tənqid etdi. Xüsusilə Avropa Parlamenti və Avropa Şurası Parlament Assambleyasının (AŞPA) fəaliyyətinə toxunan dövlət başçısı, bu qurumların Azərbaycanın suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə qarşı atdığı addımları "qəbuledilməz" adlandırdı. AŞPA-nın 2024-cü ildən etibarən tətbiq etdiyi ədalətsiz sanksiyaları "ikili standartların ən bariz nümunəsi" kimi qiymətləndirən Prezident, beynəlxalq birliyin bu cür qərəzli mövqelərdən uzaq durmasının vacibliyini qeyd etdi. Dövlət başçısı cənab İlham Əliyev xatırlatdı ki, Azərbaycan hər zaman beynəlxalq hüquq normalarına sadiq qalıb və eyni münasibəti tərəfdaşlarından da gözləyir. Bu tənqid, Azərbaycanın öz ləyaqətini və müstəqilliyini hər şeydən üstün tutduğunun bir daha təsdiqi oldu.
Prezident cənab İlham Əliyev həmçinin Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyindəki rolunun transformasiyasından bəhs etdi. Azərbaycanın "yaşıl enerji" sahəsindəki ambisiyaları və Xəzər dənizinin bərpa olunan enerji potensialının Avropaya çatdırılması üçün həyata keçirilən layihələr, ölkəmizin qlobal ekoloji hədəflərə verdiyi töhfənin göstəricisidir. Dövlət başçısı vurğuladı ki, Azərbaycan gələcəkdə Avropanın yalnız qaz təchizatçısı deyil, həm də elektrik enerjisi və "yaşıl hidrogen" sahəsində əsas tərəfdaşına çevriləcəkdir. Bu strateji hədəf, Azərbaycanın Avropa ilə münasibətlərini sadəcə alqı-satqı müstəvisindən çıxararaq, dərin strateji müttəfiqlik səviyyəsinə qaldırır.
Çıxışın ən mühüm və perspektivli hissəsi isə 2028-ci ildə Avropa Siyasi Birliyinin növbəti zirvə toplantısının Azərbaycanda keçirilməsi təklifi idi. Ermənistanın da Azərbaycanın bu namizədliyini dəstəkləməsi, Cənubi Qafqazın artıq bir münaqişə zonası deyil, beynəlxalq əhəmiyyətli müzakirələrin aparıldığı bir sülh və əməkdaşlıq mərkəzi olduğunu göstərdi. Bu, Azərbaycan diplomatiyasının son illərdə qazandığı ən böyük mənəvi və siyasi uğurlardan biri kimi qiymətləndirilməlidir. İrəvanın bu dəstəyi, həm də iki ölkə arasında qarşılıqlı tanınma və hörmətin yeni zirvəsi kimi qəbul edildi.
Qeyd etmək lazımdır ki, cənab Prezidentin nitqi bütövlükdə milli özünəinamın təzahürü idi. O, dünyaya göstərdi ki, Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü bərpa etdikdən sonra keçmişin qanlı səhifələrini bağlamağa və gələcəyin işıqlı mənzərəsini qurmağa qadirdir. Bu çıxışda əks olunan humanizm prinsipləri — düşmənçiliyə son qoyulması, iqtisadi yardımlaşma və ortaq nəqliyyat layihələri — bütün region xalqlarının rifahına xidmət edir. Prezident cənab İlham Əliyev hər bir ifadəsi ilə sübut etdi ki, güclü Azərbaycan həm də sabit və təhlükəsiz Avropa deməkdir.
Prezident cənab İlham Əliyevin 2026-cı il 4 may tarixindəki çıxışı Azərbaycanın gücünü, sülhpərvərliyini və strateji uzaqgörənliyini nümayiş etdirən tarixi bir sənəddir. Bu çıxışla Azərbaycan regionda diktə olunan şərtləri qəbul edən deyil, şərtləri müəyyən edən və əməkdaşlığın parametrlərini cızan bir güc mərkəzi olduğunu sübut etdi. İrəvan sammiti, Azərbaycanın "müzəffər dövlət" statusundan "sabitliyin və inkişafın qarantı" statusuna keçidinin rəsmiləşdirilməsi idi. Məqalədə qeyd olunan bütün bu məqamlar göstərir ki, Azərbaycanın xarici siyasəti xalqın milli maraqlarına və bəşəri dəyərlərə söykənərək gələcəyə doğru inamla irəliləyir. Bu çıxış, gələcək nəsillər üçün bir diplomatiya dərsi və Azərbaycanın qlobal liderlik iddialarının bariz təsdiqidir.
Varis Rüstəmov,
Yeni Azərbaycan Partiyası Sabirabad rayon təşkilatının sədri