Azərbaycanda ordu quruculuğu və məntiqi nəticə - ŞƏRH

Nazim Eyvazov,
YAP Şərur rayon təşkilatının Tənənənəm kənd Ərazi Partiya təşkilatının sədri

Müstəqil dövlətin mövcudluğunu təmin edən əsas amillərdən biri güclü ordudur. Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra qarşılaşdığı ən ciddi problemlərdən biri nizami və peşəkar silahlı qüvvələrin yaradılması olmuşdur. Xüsusilə 1990-cı illərin əvvəllərində ölkədə hökm sürən siyasi böhran, daxili qarşıdurmalar və Ermənistanın hərbi təcavüzü Azərbaycan Ordusunun formalaşmasını çətinləşdirirdi. Belə bir mürəkkəb şəraitdə hakimiyyətə qayıdan Heydər Əliyev müasir Azərbaycan ordusunun əsaslarını yaratdı və ölkənin müdafiə strategiyasını müəyyənləşdirdi. Sonrakı illərdə bu siyasət ardıcıl şəkildə davam etdirildi və onun məntiqi nəticəsi 2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük Vətən müharibəsində əldə olunan tarixi Zəfər oldu.

1991–1993-cü illərdə Azərbaycan faktiki olaraq vahid komandanlığa malik nizami orduya sahib deyildi. Müxtəlif silahlı dəstələr ayrı-ayrı qrupların təsiri altında fəaliyyət göstərir, hərbi idarəetmədə pərakəndəlik hökm sürürdü. Bu vəziyyət döyüş meydanında uğursuzluqlara, ərazilərin işğalına və dövlət idarəçiliyində böhrana səbəb olmuşdu. Həmin dövrdə ölkənin təhlükəsizlik sistemi zəif idi və milli ordunun formalaşdırılması dövlət üçün həyati əhəmiyyət daşıyırdı.

Heydər Əliyevin ordu quruculuğu siyasəti

1993-cü ildə hakimiyyətə qayıdan Heydər Əliyev ilk növbədə dövlətçiliyin qorunmasını və vahid komandanlıq sisteminin yaradılmasını qarşıya məqsəd qoydu. Onun həyata keçirdiyi siyasətin əsas istiqamətləri vahid komandanlığın yaradılması, peşəkar hərbi kadrların hazırlanması, müdafiə qabiliyyətinin və dövlətçilik və vətənpərvərlik ruhunun gücləndirilməsi olmuşdur.

Qısa müddət ərzində silahlı qüvvələrin müxtəlif qruplara bölünməsi aradan qaldırıldı, bütün hərbi hissələr vahid dövlət idarəetməsinə tabe edildi. Orduda nizam-intizam gücləndirildi və peşəkar idarəetmə sistemi formalaşdırıldı. Bu addım müasir ordunun təməl prinsiplərindən biri hesab olunur. Heydər Əliyev hərbi təhsilin inkişafına xüsusi diqqət yetirirdi. Hələ sovet dövründə onun təşəbbüsü ilə yaradılmış Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Lisey gələcək milli zabit korpusunun formalaşmasında mühüm rol oynadı. Sonralar bu məktəbin məzunları Azərbaycan Ordusunun rəhbər heyətində və döyüş bölmələrində xidmət etdilər.

Atəşkəs dövründən istifadə edilərək ordunun maddi-texniki bazası möhkəmləndirildi, yeni hərbi hissələr yaradıldı, döyüş hazırlığı artırıldı. Azərbaycanın iqtisadi potensialının yüksəlməsi nəticəsində hərbi sahəyə daha çox investisiya yönəldildi. Heydər Əliyev ordunu yalnız silahlı qüvvə kimi deyil, həm də dövlətçilik məktəbi kimi qiymətləndirirdi. Onun məşhur fikirlərindən biri belə idi: “Ordu ölkəmizin, millətimizin, dövlətimizin, müstəqilliyimizin dayağıdır”. Bu yanaşma orduda mənəvi-psixoloji hazırlığın güclənməsinə mühüm təsir göstərdi.

Ordu quruculuğunda yeni mərhələ

2003-cü ildən etibarən Prezident İlham Əliyev tərəfindən Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi strateji kurs davam etdirildi. Müdafiə xərcləri əhəmiyyətli dərəcədə artırıldı, ordunun müasir silahlarla təminatı gücləndirildi, beynəlxalq hərbi əməkdaşlıq genişləndirildi və xüsusi təyinatlı qüvvələrin hazırlığı yeni səviyyəyə qaldırıldı. Nəticədə Azərbaycan Ordusu regionun ən güclü hərbi qüvvələrindən birinə çevrildi. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan 44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycan dövlətinin uzun illər ərzində həyata keçirdiyi ordu quruculuğu siyasətinin ən böyük sınağı oldu. Müharibə göstərdi ki, illərlə aparılan hərbi islahatlar real döyüş şəraitində yüksək nəticə verməyə qadirdir.

Azərbaycan Ordusu müharibə zamanı müasir hərb sənətinin tələblərinə uyğun fəaliyyət göstərdi. Kəşfiyyat, pilotsuz uçuş aparatları, yüksək dəqiqlikli silahlar və koordinasiyalı əməliyyatlar Ermənistan ordusunun müdafiə xəttini qısa müddətdə yarmağa imkan verdi. Bu, yalnız texniki üstünlük deyil, həm də uzun illər formalaşdırılmış peşəkar idarəetmə sisteminin nəticəsi idi.

Döyüş əməliyyatlarında iştirak edən zabitlərin böyük hissəsi illər ərzində yaradılmış hərbi təhsil sisteminin yetirmələri idi. Onların peşəkarlığı və hazırlıq səviyyəsi müxtəlif istiqamətlərdə uğurlu əməliyyatların həyata keçirilməsini təmin etdi.

Müharibə dövründə bütün qoşun növlərinin vahid komandanlıq altında koordinasiyalı fəaliyyəti Azərbaycan Ordusunun ən mühüm üstünlüklərindən biri oldu. Heydər Əliyevin əsasını qoyduğu vahid idarəetmə modeli öz səmərəliliyini tam şəkildə sübut etdi. Vətən müharibəsinin ən parlaq səhifələrindən biri Şuşanın azad olunması oldu. Çətin dağlıq ərazidə həyata keçirilən əməliyyat Azərbaycan əsgərinin peşəkarlığını, yüksək döyüş ruhunu və komandanlığın düzgün strategiyasını nümayiş etdirdi. Şuşanın azad edilməsi müharibənin taleyini həll edən əsas hadisə hesab olunur.

Tarixi Zəfər

44 gün ərzində Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan, Qubadlı və digər rayonlar işğaldan azad edildi, Şuşa şəhəri üzərində Azərbaycan bayrağı qaldırıldı. Nəticədə Ermənistan kapitulyasiya aktını imzalamağa məcbur oldu. Bu qələbə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində tarixi dönüş nöqtəsi oldu.

Azərbaycanda müasir ordu quruculuğu prosesi Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır. O, müstəqilliyin ən ağır dövründə ordunun təşkilati əsaslarını yaratdı, vahid komandanlıq sistemini formalaşdırdı, peşəkar kadr hazırlığına və hərbi intizama xüsusi önəm verdi. Sonrakı dövrdə bu siyasət Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirildi, ordunun texniki və peşəkar potensialı daha da gücləndirildi.

2020-ci ildə qazanılan Zəfər isə təsadüfi hadisə deyil, illərlə həyata keçirilən məqsədyönlü dövlət siyasətinin, güclü iqtisadiyyatın, peşəkar ordunun və xalq–ordu birliyinin məntiqi nəticəsi idi. Vətən müharibəsi sübut etdi ki, Heydər Əliyevin təməlini qoyduğu ordu quruculuğu strategiyası Azərbaycanın milli təhlükəsizliyinin təmin edilməsində və tarixi ədalətin bərpasında həlledici rol oynamışdır.