Laçın Şəhəri Günü – Zəfərin yaşatdığı qayıdış və dirçəliş - ŞƏRH

Azərbaycanın Zəfər tarixində 26 Avqust xüsusi məna daşıyan günlərdən biridir. 2022-ci ilin həmin tarixində Laçın şəhəri, eləcə də Zabux və Sus kəndləri Azərbaycanın nəzarətinə keçdi. Bununla da uzun illər davam edən həsrətə son qoyuldu və Laçının həyatında yeni bir səhifə açıldı. 31 iyul 2023-cü ildə Prezident İlham Əliyevin imzaladığı Sərəncamla 26 avqustun Laçın Şəhəri Günü elan olunması isə bu mühüm hadisənin ölkənin tarixi yaddaşında xüsusi yer tutmasının rəsmi ifadəsi oldu.

Laçın qədim tarixə, zəngin təbiətə və mühüm coğrafi mövqeyə malik Azərbaycan ərazilərindən biridir. 1923-cü ildə Abdallar yaşayış məntəqəsinin Laçın adını alaraq şəhər statusu qazanması, yeddi il sonra isə rayonun inzibati ərazi vahidi kimi yaradılması onun inkişaf tarixində mühüm mərhələlərdir. 1835 kvadratkilometr ərazini əhatə edən rayon dağları, meşələri, yaylaqları, çayları və su ehtiyatları ilə seçilir. Coğrafi mövqeyi isə Laçına təkcə iqtisadi və təbii baxımdan deyil, strateji baxımdan da böyük əhəmiyyət qazandırır.
Lakin bu qədim Azərbaycan torpağı 1992-ci il mayın 18-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin işğalına məruz qaldı. İşğal nəticəsində Laçın əhalisi öz doğma yurdunu tərk etmək məcburiyyətində qaldı. Yüzlərlə insan həyatını itirdi və itkin düşdü. Rayonun yaşayış məntəqələri, sosial obyektləri və iqtisadi infrastrukturu dağıdıldı, Azərbaycanın tarixi və mədəni irsinə ciddi ziyan vuruldu.
İşğal dövründə Laçının tarixi simasının dəyişdirilməsinə yönəlmiş müxtəlif addımlar atıldı. Yaşayış məntəqələrinin adları dəyişdirildi, təbii sərvətlərdən qanunsuz istifadə edildi, ərazidə məskunlaşdırma siyasəti həyata keçirildi. Bu proseslər rayonun demoqrafik, mədəni və tarixi xüsusiyyətlərini dəyişdirməyə yönəlmiş işğal siyasətinin tərkib hissəsi idi. Buna baxmayaraq, Azərbaycan xalqı Laçının və digər işğal olunmuş ərazilərin bir gün mütləq azad ediləcəyinə olan inamını qorudu.
Bu inamın gerçəkləşməsi üçün illər ərzində dövlət tərəfindən güclü iqtisadi, siyasi və hərbi potensial yaradıldı. 2020-ci ildə baş verən 44 günlük Vətən müharibəsi isə Azərbaycanın tarixində yeni dövrün başlanğıcını qoydu. Müharibədə əldə olunan Zəfər nəticəsində ölkəmizin ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm addımlar atıldı.
Üçtərəfli Bəyanatın şərtlərinə əsasən, 1 dekabr 2020-ci ildə Laçın rayonu Azərbaycana qaytarıldı. Lakin Laçının tam nəzarətə götürülməsi 26 avqust 2022-ci ildə Laçın şəhərinin, Zabux və Sus kəndlərinin Azərbaycanın nəzarətinə keçməsi ilə tamamlandı. Beləliklə, 30 ilə yaxın davam edən işğal başa çatdı və Laçında Azərbaycan bayrağının yenidən dalğalanması təmin edildi.
Laçının azadlığı uğrunda Azərbaycan hərbçiləri böyük qəhrəmanlıq və fədakarlıq göstərdilər. Döyüşlərdə iştirak edən və şəxsi igidliyi ilə seçilən hərbçilərin xidmətləri dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirildi. Prezident İlham Əliyevin sərəncamları ilə Laçının azad olunması uğrunda döyüşlərdə iştirak edən 8418 hərbi qulluqçunun “Laçının azad olunmasına görə” medalı ilə təltif edilməsi həmin Qələbənin arxasında dayanan böyük hərbi fədakarlığın göstəricisidir.
Laçının azadlığı ilə şəhər üçün yeni məsuliyyətli mərhələ başladı. Qarşıda işğalın dağıtdığı yaşayış məkanlarının bərpası, insanların doğma yurdlarına qaytarılması və burada müasir həyat şəraitinin yaradılması vəzifəsi dayanırdı. Bu gün həyata keçirilən genişmiqyaslı layihələr göstərir ki, məqsəd sadəcə dağıdılmış obyektləri yenidən tikmək deyil, Laçını müasir və dayanıqlı şəhər kimi gələcəyə hazırlamaqdır.
Prezident İlham Əliyevin Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yenidən qurulması ilə bağlı müəyyən etdiyi məqsədlər Laçında həyata keçirilən layihələrdə öz əksini tapır. Şəhərin inkişafı 2040-cı ilədək nəzərdə tutulan Baş Plan əsasında həyata keçirilir. Yeni şəhərsalma konsepsiyasında yaşayış məhəllələri ilə yanaşı, təhsil, səhiyyə, mədəniyyət, turizm və iqtisadi fəaliyyət sahələrinin qarşılıqlı əlaqəsi əsas götürülür.
Laçının yeni şəhər modelində “15 dəqiqəlik şəhər” prinsipinə də üstünlük verilir. Bu yanaşmanın əsas məqsədi sakinlərin gündəlik ehtiyaclarını şəhər daxilində qısa məsafədə və rahat şəkildə təmin edə bilməsidir. Yeni yaşayış binaları ilə yanaşı məktəblərin, xəstəxananın, peşə təhsili müəssisələrinin, mədəniyyət və turizm obyektlərinin yaradılması Laçının hərtərəfli inkişaf etdirildiyini göstərir.
Rayonda nəqliyyat infrastrukturu üzrə həyata keçirilən layihələr də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Kəlbəcər-Laçın avtomobil yolunun inşası və yol boyunca mürəkkəb relyefə uyğun tunel və körpülərin salınması Laçının digər bölgələrlə əlaqəsini daha da gücləndirəcək. Bu layihələr bölgədə iqtisadi fəallığın artmasına və Qarabağla Şərqi Zəngəzur arasında nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsinə xidmət edir.
Laçının nəqliyyat imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə artıran layihələrdən biri də Laçın Beynəlxalq Hava Limanıdır. Təməli 2021-ci ildə qoyulan hava limanı 28 may 2025-ci ildə istifadəyə verilib. Qorçu kəndi ərazisində, dəniz səviyyəsindən təxminən 1700 metr yüksəklikdə yerləşən aeroport Azərbaycanın ən yüksəkdə yerləşən hava limanıdır. Bu hava nəqliyyatı infrastrukturu Laçının turizm, biznes və beynəlxalq əlaqələr baxımından əlçatanlığını əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
Laçının bərpasında əsas istiqamətlərdən biri də əhalinin doğma torpaqlarına qaytarılmasıdır. Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində 2023-cü il mayın 28-dən etibarən laçınlıların öz şəhər və kəndlərinə köçürülməsinə başlanılıb. Laçın şəhəri ilə yanaşı, Zabux, Sus və Bəylik kəndlərinə də ailələrin yerləşdirilməsi həyata keçirilir. Bu proses uzun illər davam edən məcburi köçkünlük həyatının başa çatması baxımından böyük tarixi və sosial əhəmiyyət daşıyır.
Qayıdan sakinlərin yalnız mənzillə təmin olunması deyil, onların rahat və təhlükəsiz həyat sürməsi üçün bütün zəruri şəraitin yaradılması əsas məqsədlərdəndir. Yeni yaşayış binaları, məktəblər, uşaq bağçaları, tibb müəssisələri və digər sosial obyektlər bu siyasətin mühüm hissəsini təşkil edir. Beləliklə, Böyük Qayıdış yalnız fiziki köç deyil, doğma yurdda davamlı həyatın yenidən qurulması prosesidir.
Laçının gələcək inkişafında su və enerji layihələrinin də xüsusi rolu var. 2026-cı il iyulun 11-də “Həkəriçay” su anbarının təməlinin qoyulması bu baxımdan mühüm hadisədir. Layihənin həyata keçirilməsi Laçınla yanaşı, digər azad edilmiş rayonların da içməli su təminatının yaxşılaşdırılmasına imkan verəcək. Bununla yanaşı, su ehtiyatlarının səmərəli istifadəsi kənd təsərrüfatı və digər iqtisadi fəaliyyət sahələrinin inkişafına əlavə imkanlar yaradacaq.
Laçının bugünkü inkişafı onun iqtisadi potensialının da yenidən formalaşdırılmasını nəzərdə tutur. Rayonun təbii sərvətləri, dağlıq əraziləri, su ehtiyatları və əlverişli coğrafi xüsusiyyətləri müxtəlif təsərrüfat sahələrinin inkişafı üçün imkan yaradır. Yeni müəssisələrin və iş yerlərinin yaradılması isə doğma yurda qayıdan insanların burada həm yaşamasına, həm də iqtisadi həyata fəal şəkildə qoşulmasına şərait yaradır.
Turizm Laçının gələcək iqtisadi inkişafında xüsusi perspektivə malik sahələrdəndir. Rayonun dağları, meşələri, çayları, bulaqları və zəngin təbiəti ekoturizm və dağ turizmi üçün geniş imkanlar yaradır. İstirahət məkanlarının, bulvarın, kanat yolunun və digər turizm obyektlərinin yaradılması Laçının gələcəkdə Azərbaycanın əsas turizm mərkəzlərindən birinə çevrilməsi üçün mühüm baza formalaşdırır.
Laçının 2025-ci ildə MDB-nin mədəniyyət paytaxtı elan edilməsi şəhərin mədəni potensialının beynəlxalq səviyyədə tanıdılması baxımından da əhəmiyyətli hadisə oldu. Bu status Laçının tarixi-mədəni irsinin və müasir inkişaf modelinin daha geniş auditoriyaya təqdim edilməsinə imkan verdi. “Hoçazfilm” yaradıcılıq studiyasının yaradılması da şəhərin mədəni həyatının canlandırılması və Qarabağın tarixinin, təbiətinin, mədəni irsinin müxtəlif vasitələrlə təqdim edilməsi baxımından diqqətəlayiq addımdır.
Laçının dirçəlişi həm də Azərbaycanın postmüharibə dövründə həyata keçirdiyi siyasətin konkret nəticələrini nümayiş etdirir. Burada yeni yolların salınması, enerji və su sistemlərinin qurulması, yaşayış məhəllələrinin yaradılması, sosial obyektlərin istifadəyə verilməsi və insanların geri qayıtması bir-biri ilə əlaqəli vahid prosesin tərkib hissəsidir.
Bu gün Laçına baxdıqda işğalın yaratdığı dağıntıların yerində yeni həyatın formalaşdığını görmək mümkündür. Vaxtilə sakinlərindən məhrum edilmiş şəhər yenidən insanlarla canlanır, yeni evlərdə ailələr məskunlaşır, uşaqlar məktəblərə gedir, sosial və iqtisadi həyat bərpa olunur. Bu mənzərə Azərbaycanın Zəfərinin yalnız hərbi meydanda deyil, quruculuq sahəsində də davam etdiyini göstərir.
26 Avqust – Laçın Şəhəri Günü bütün bunların fonunda xüsusi məna kəsb edir. Bu tarix bir tərəfdən Azərbaycan Ordusunun qəhrəmanlığını və şəhidlərimizin fədakarlığını xatırladır, digər tərəfdən isə Laçının gələcəyə doğru inkişafını nümayiş etdirir. Şəhərdə dalğalanan üçrəngli bayraq tarixi ədalətin bərpasının, milli iradənin qələbəsinin və doğma torpaqlara qayıdışın rəmzidir.
Laçının bugünkü mənzərəsi Azərbaycanın güclü dövlət, güclü ordu və milli birlik sayəsində əldə etdiyi Zəfərin davamlı nəticələrini ortaya qoyur. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə yeni yaşayış məkanlarının yaradılması, iqtisadi imkanların genişləndirilməsi və insanların öz torpaqlarına qaytarılması ölkənin qarşıya qoyduğu böyük məqsədlərin mərhələli şəkildə həyata keçirildiyini göstərir.
26 Avqust xalqımızın yaddaşında bundan sonra da Laçının azadlığını, tarixi ədalətin bərpasını və Böyük Qayıdışın gerçəkləşməsini simvolizə edən əlamətdar tarix kimi yaşayacaq. Laçın artıq yalnız keçmişin ağrılı xatirələrini yaşadan bir şəhər deyil. O, Azərbaycan xalqının iradəsinin, Zəfərinin və quruculuq əzminin canlı təcəssümüdür. Bu gün Laçın öz sakinlərini yenidən bağrına basaraq azad, müasir və inkişaf edən şəhər kimi Azərbaycanın gələcək tarixində öz layiqli yerini tutur.

Türkanə Kərimova
YAP Babək rayon təşkilatının əməkdaşı