Qafqaz Albaniyasının tarixi-mədəni irsi erməni saxtakarlığına qarşı təkzibolunmaz həqiqətdir - ŞƏRH

Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpusun nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfəri zamanı bölgədəki tarixi-dini abidələrlə tanışlıq Ermənistandakı revanşist dairələrin növbəti əsassız kampaniyasına səbəb oldu. Xarici diplomatların Gəncəsər və Xudavəng kimi qədim abidələri ziyarət etməsi həmin qüvvələr tərəfindən tarixi həqiqətlərin təhrif olunması üçün istifadə edildi. Halbuki bu abidələrin yerləşdiyi ərazilər Azərbaycanın suveren torpaqlarıdır və onların tarixinin Qafqaz Albaniyasının zəngin mədəni irsindən kənarda təqdim edilməsi bölgənin çoxəsrlik keçmişinə birtərəfli yanaşmadır.
Qafqaz Albaniyası qədim Azərbaycan dövlətçilik tarixinin mühüm mərhələlərindən biridir. Eramızdan əvvəl IV əsrdən başlayaraq mövcud olmuş bu dövlət geniş əraziləri əhatə etmiş, özünəməxsus siyasi, dini və mədəni ənənələr formalaşdırmışdır. Xristianlığın erkən dövrlərdə yayıldığı Qafqaz Albaniyasında çoxsaylı kilsələr, monastırlar və digər dini tikililər inşa edilmişdir. Həmin abidələr Azərbaycanın qədim tarixinin, bölgədə təşəkkül tapmış dini-mədəni mühitin və memarlıq ənənələrinin qiymətli nümunələridir.
Erməni tarixşünaslığı uzun illər ərzində Qafqaz Albaniyasının tarixi rolunu kiçiltməyə, onun xristian irsini erməniləşdirməyə çalışıb. Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində yerləşən alban abidələrinin erməni kilsələri kimi təqdim olunması da bu siyasətin tərkib hissəsidir. Revanşist dairələrin əsas məqsədi həmin abidələrdən istifadə etməklə Azərbaycanın ərazilərinə qarşı tarixi iddialar üçün süni əsas yaratmaqdır. Tarixi-mədəni irsin siyasi məqsədlərlə mənimsənilməsi isə nə elmi yanaşmaya, nə də mədəni irsin qorunması prinsiplərinə uyğun gəlir.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzur tarixən Qafqaz Albaniyasının siyasi və mədəni coğrafiyasına daxil olub. Bölgədəki bir çox dini abidənin memarlıq xüsusiyyətləri, tikinti üslubu və tarixi inkişaf mərhələləri alban-xristian irsinin izlərini yaşadır. Bu irsin sonrakı dövrlərdə müxtəlif dini və siyasi təsirlərə məruz qalması onun ilkin tarixi mahiyyətini aradan qaldırmır. Abidələrə sonradan əlavə edilmiş yazıların və ya ayrı-ayrı dəyişikliklərin bütün tarixi irsi başqa xalqa aid etmək üçün əsas kimi təqdim olunması elmi obyektivlikdən uzaqdır.
Erməni kilsəsinin tarixin müxtəlif mərhələlərində alban dini irsini mənimsəməyə çalışması ilə bağlı çoxsaylı faktlar mövcuddur. XIX əsrin əvvəllərində bölgədə yaranmış yeni siyasi şərait və Alban Apostol Kilsəsinin fəaliyyətinə son qoyulması bu prosesin daha da sürətlənməsinə imkan yaratdı. Alban kilsələrinin tabeliyinin dəyişdirilməsi, tarixi mənbələrin və dini əlyazmaların bir qisminin sıradan çıxarılması və abidələrin mənşəyinin fərqli şəkildə təqdim olunması Qafqaz Albaniyasının xristian irsinin tədricən erməniləşdirilməsinə xidmət etdi.
Bu gün Gəncəsər və Xudavəng ətrafında yaradılan süni kampaniya da həmin siyasətin davamıdır. Erməni revanşist qüvvələri bu abidələri yalnız özlərinə məxsus irs kimi təqdim etməklə həm Qafqaz Albaniyasının tarixini, həm də Azərbaycanın həmin irs üzərində suveren hüquqlarını inkar etməyə çalışırlar. Xarici diplomatların abidələri ziyarət etməsinə qarşı etirazların mahiyyətində də tarixi həqiqətlərin beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən yerində öyrənilməsinə mane olmaq niyyəti dayanır.
Azərbaycan ərazisində yerləşən bütün tarixi və mədəni abidələr Azərbaycan dövlətinin qoruması altındadır. Onların hansı dövrə, dinə və mədəni ənənəyə aid olmasından asılı olmayaraq mühafizəsi dövlətin üzərinə götürdüyü məsuliyyətdir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan bərpa-quruculuq işləri zamanı dini abidələrə diqqətlə yanaşılması, onların vəziyyətinin öyrənilməsi və qorunması üçün tədbirlərin görülməsi də bu siyasətin göstəricisidir. Azərbaycan mədəni irsi siyasi ayrı-seçkilik əsasında deyil, tarixi və ümumbəşəri dəyəri nəzərə alınmaqla qoruyur.
Ermənistanın yanaşması isə kəskin ziddiyyət yaradır. Azərbaycan öz ərazisindəki xristian abidələrini mühafizə etdiyi halda, indiki Ermənistan ərazisində xalqımıza məxsus məscidlər, qəbiristanlıqlar, türbələr və digər mədəni irs nümunələri böyük ölçüdə dağıdılıb və ya mənşəyi dəyişdirilib. Azərbaycan yer adlarının kütləvi şəkildə dəyişdirilməsi də həmin ərazilərin tarixi-etnik mənzərəsini yaddaşlardan silmək məqsədi daşıyıb. Belə olan halda, Azərbaycanın mədəni irs siyasətini hədəfə alan erməni dairələrinin mövqeyi açıq ikili standart kimi görünür.
Qafqaz Albaniyası irsinin inkar edilməsi yalnız Azərbaycanın tarixinə qarşı yönəlməyib. Bu yanaşma bütövlükdə Cənubi Qafqazın çoxmədəniyyətli keçmişini təhrif edir. Regionun tarixi bir xalqın yaratdığı irsdən ibarət olmayıb. Burada müxtəlif xalqlar, dövlətlər və dini icmalar mövcud olub, zəngin mədəniyyət formalaşdırıblar. Bu tarixi müxtəlifliyin erməni millətçi ideologiyasına uyğun şəkildə yenidən təqdim edilməsi elmi həqiqətə və xalqların mədəni hüquqlarına hörmətsizlikdir.
Azərbaycan Qafqaz Albaniyası irsini qorumaqla yanaşı, onun obyektiv şəkildə araşdırılması və dünyaya tanıdılması istiqamətində ardıcıl iş aparır. Alban-udi xristian icmasının fəaliyyətinə yaradılan şərait, qədim dini abidələrin bərpası və bu mövzuda aparılan elmi araşdırmalar həmin irsin canlı şəkildə yaşadılmasına xidmət edir. Bu siyasət tarixin hər hansı xalqın əleyhinə istifadə olunmasına deyil, həqiqətlərin üzə çıxarılmasına və mədəni müxtəlifliyin qorunmasına əsaslanır.
Diplomatik korpus nümayəndələrinin bölgədəki abidələrlə birbaşa tanışlığı erməni saxtakarlığının təsir imkanlarını zəiflədir. Xarici diplomatlar Azərbaycanın xristian irsinə münasibətini, abidələrin mövcud vəziyyətini və dövlət tərəfindən həyata keçirilən mühafizə tədbirlərini yerində görürlər. Məhz bu səbəbdən həmin səfərlər revanşist dairələrdə narahatlıq doğurur. Çünki həqiqətlə birbaşa tanışlıq uzun illər ərzində yaradılmış saxta təsəvvürləri aradan qaldırır.
Qafqaz Albaniyasının tarixi-mədəni irsi Azərbaycanın qədim və zəngin keçmişinin ayrılmaz hissəsidir. Bu irsi saxtalaşdırmaq, mənimsəmək və siyasi iddiaların vasitəsinə çevirmək cəhdləri tarixi həqiqətləri dəyişə bilməz. Azərbaycan öz ərazisindəki bütün mədəni irs nümunələrini qorumaqda, Qafqaz Albaniyasının tarixini obyektiv şəkildə araşdırmaqda və gələcək nəsillərə çatdırmaqda davam edəcək.

Gülrux Nağıyeva,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədr müavini
Neftçala rayon Heydər Əliyev Mərkəzinin baş fond mühafizi