Türkmənbaşı görüşü: Azərbaycan və Mərkəzi Asiya arasında əməkdaşlığın yeni mərhələsi - ŞƏRH

Müasir beynəlxalq münasibətlər şəraitində regional əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi, qarşılıqlı etimadın artırılması və ortaq maraqlara əsaslanan təşəbbüslərin həyata keçirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan 2026-cı il oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşü mühüm siyasi hadisə kimi diqqət çəkir. Görüşdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin çıxışı ölkəmizin region dövlətləri ilə əlaqələrinin strateji əhəmiyyətini, iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi imkanlarını və ortaq gələcək baxışını bir daha nümayiş etdirdi.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətləri tarixi, mədəni və mənəvi yaxınlıqla yanaşı, qarşılıqlı maraqlara və müasir inkişaf hədəflərinə əsaslanır. Son illərdə bu əlaqələr siyasi dialoq, ticarət, investisiya, nəqliyyat, enerji və humanitar sahələrdə daha da genişlənib. Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əməkdaşlığının əhəmiyyətli dərəcədə artdığını vurğulayaraq, ötən il qarşılıqlı ticarət dövriyyəsinin 50 faizdən çox yüksəldiyini, Mərkəzi Asiya ölkələrinin kapitalı ilə Azərbaycanda 400-dən artıq şirkətin fəaliyyət göstərdiyini qeyd edib. Bu göstəricilər tərəfdaşlığın yalnız siyasi bəyanatlarla məhdudlaşmadığını, konkret iqtisadi nəticələr verdiyini göstərir.
Çıxışda qarşılıqlı investisiyaların və birgə istehsal layihələrinin genişləndirilməsi xüsusi yer tutub. Azərbaycan Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla birgə investisiya fondları yaradıb. Bu imkanlardan daha fəal istifadə edilməsi, yeni istehsal müəssisələrinin qurulması, sənaye əməkdaşlığının dərinləşdirilməsi və məhsulların xarici bazarlara birgə çıxarılması region ölkələrinin iqtisadi potensialını artıra bilər. Müasir dövrdə uğurlu tərəfdaşlıq yalnız mal mübadiləsinin genişlənməsi ilə ölçülmür; birgə investisiya qoyuluşu, əlavə dəyər yaradan istehsal və yeni iş imkanlarının yaradılması da mühüm göstəricilərdir.
Nəqliyyat və logistika məsələləri də görüşün əsas istiqamətlərindən biri olub. Xəzər dənizi Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında əlaqələrin gücləndirilməsində mühüm körpü rolunu oynayır. Dəniz limanları, dəmir yolları, avtomobil yolları və hava limanları üzrə infrastrukturun inkişaf etdirilməsi regionu beynəlxalq bazarlara daha səmərəli şəkildə bağlamağa imkan verir. Bu baxımdan Orta Dəhlizin əhəmiyyəti artır. Prezident İlham Əliyevin çıxışında tranzit daşımalarının artımına diqqət çəkilməsi Azərbaycanın Şərq-Qərb nəqliyyat əlaqələrində tutduğu mövqenin vacibliyini göstərir. Rəqəmsal İpək Yolu təşəbbüsü və Xəzərin dibi ilə fiber-optik kabellərin çəkilməsi istiqamətində aparılan işlər isə regionun rəqəmsal bağlantı imkanlarını gücləndirmək məqsədi daşıyır.
Enerji sahəsində əməkdaşlıq da Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında tərəfdaşlığın mühüm sütunlarından biridir. Azərbaycan Mərkəzi Asiyada istehsal olunan enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara çatdırılmasında tranzit imkanları təqdim edir. Türkmənistan və Qazaxıstan neftinin Azərbaycan ərazisi vasitəsilə daşınması bu əməkdaşlığın praktik nümunələrindəndir. Eyni zamanda, bərpaolunan enerji sahəsində birgə təşəbbüslər, o cümlədən yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması istiqamətində görülən işlər gələcək üçün yeni perspektivlər açır. Bu yanaşma iqtisadi inkişafla yanaşı, enerji təhlükəsizliyi və ekoloji dayanıqlılıq baxımından da əhəmiyyətlidir.
Görüşün mühüm nəticələrindən biri dövlət başçıları tərəfindən iki sənədin imzalanması olub. Azərbaycan, Türkmənistan, Qırğızıstan, Özbəkistan, Qazaxıstan və Tacikistan liderləri “Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşünün Birgə Bəyanatı”nı və “Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşünün normativ sənədləri haqqında Qərar”ı imzalayıblar. Bu sənədlər dövlətlər arasında siyasi dialoqun davamlılığını, məşvərət formatının institusional əsaslarının inkişafını və regional əməkdaşlığın daha sistemli şəkildə qurulmasına marağı ifadə edir. Belə sənədlərin əhəmiyyəti onların yalnız rəsmi razılaşma kimi deyil, gələcək birgə fəaliyyət üçün siyasi istiqamət və əməkdaşlıq çərçivəsi yaratmasındadır.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında sülh, təhlükəsizlik və siyasi-iqtisadi sabitlik də ortaq nailiyyətlərin əsas şərtləri kimi vurğulanıb. Region ölkələrinin dayanıqlı inkişafı üçün təhlükəsiz mühitin qorunması, qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi və mövcud imkanlardan səmərəli istifadə edilməsi vacibdir. Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətlərinin əməkdaşlığı coğrafi yaxınlıqdan daha geniş məna daşıyır: bu, nəqliyyat marşrutlarının əlaqələndirilməsi, enerji bazarlarının inkişafı, rəqəmsal bağlantıların gücləndirilməsi və iqtisadiyyatların bir-birini tamamlaması üçün imkanlar yaradır.
Türkmənbaşı görüşü bir daha göstərdi ki, Azərbaycan Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrini uzunmüddətli strateji tərəfdaşlıq səviyyəsində inkişaf etdirməkdə maraqlıdır. İmzalanmış sənədlər və səsləndirilən təşəbbüslər əməkdaşlığın siyasi bəyanatlardan konkret layihələrə keçməsinin vacibliyini ortaya qoyur. Qarşıdakı dövrdə investisiya, nəqliyyat, enerji, rəqəmsal infrastruktur və sənaye sahələrində birgə fəaliyyətin genişləndirilməsi bütün tərəflər üçün yeni imkanlar yarada bilər. Bu əməkdaşlığın uğuru isə dövlətlər arasında etimadın qorunmasından, razılaşdırılmış qərarların ardıcıl icrasından və ortaq maraqların uzlaşdırılmasından asılı olacaq.
Nəticə etibarilə, 8-ci Məşvərət görüşü Azərbaycanın regional əməkdaşlıq sistemində fəal iştirakını və Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələrə verdiyi önəmi nümayiş etdirən mühüm platformadır. Prezident İlham Əliyevin çıxışı iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi, enerji sahəsində əməkdaşlıq və regional sabitliyin qorunması kimi prioritetləri ön plana çıxarıb. Görüşün sonunda imzalanan Birgə Bəyanat və normativ sənədlərlə bağlı Qərar isə bu dialoqun davamlılığına siyasi zəmin yaradır. Belə təşəbbüslər qarşılıqlı faydaya əsaslanan əməkdaşlığın dərinləşməsinə, regionun beynəlxalq bağlantılarının güclənməsinə və gələcək inkişaf hədəflərinin birgə həyata keçirilməsinə xidmət edə bilər.

Könül İsmayılova
YAP Ordubad rayon təşkilatının fəalı, 1 nömrəli məktəbin direktoru