Azərbaycanın regional liderliyi və Mərkəzi Asiya ilə ortaq gələcəyə doğru - ŞƏRH

Beynəlxalq münasibətlərin sürətlə dəyişdiyi, iqtisadi əlaqələrin yeni məzmun qazandığı və dövlətlər arasında strateji əməkdaşlığın əhəmiyyətinin artdığı müasir dövrdə regional birliklərin gücləndirilməsi xüsusi aktuallıq kəsb edir. Bu şəraitdə Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında münasibətlərin inkişafı yalnız ikitərəfli əlaqələrin genişlənməsi deyil, həm də daha böyük iqtisadi və geosiyasi məkanın formalaşması baxımından əhəmiyyətlidir. Tarixi bağlılıq və qarşılıqlı etimad üzərində qurulan bu münasibətlər bu gün konkret layihələr, investisiya təşəbbüsləri və ortaq strateji məqsədlərlə zənginləşir.
Oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının VIII Məşvərət görüşü ölkəmizin regional əməkdaşlıq siyasətinin mühüm istiqamətlərini bir daha gündəmə gətirdi. Prezident İlham Əliyevin görüşdəki çıxışı Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrə verdiyi əhəmiyyəti, mövcud imkanlardan səmərəli istifadə etmək niyyətini və gələcək tərəfdaşlığın əsas prioritetlərini əks etdirdi. Dövlət başçısının mövqeyi göstərir ki, Azərbaycan regional əməkdaşlığı ayrı-ayrı layihələrin məcmusu kimi deyil, uzunmüddətli inkişafı təmin edən vahid strateji istiqamət kimi qiymətləndirir.
Azərbaycanın bu əməkdaşlıq formatında iştirakı regionun siyasi və iqtisadi əlaqələrinə yeni imkanlar qazandırır. Ölkəmiz Avropa ilə Asiyanı birləşdirən əlverişli coğrafi mövqeyə, müasir nəqliyyat infrastrukturuna və beynəlxalq iqtisadi əlaqələrdə formalaşmış təcrübəyə malikdir. Mərkəzi Asiya dövlətlərinin zəngin təbii ehtiyatları, istehsal potensialı və geniş bazar imkanları ilə Azərbaycanın tranzit və logistika üstünlüklərinin uzlaşdırılması qarşılıqlı fayda yaradan əməkdaşlıq modelinin formalaşmasına şərait yaradır.
Prezident İlham Əliyevin çıxışının əhəmiyyətli tərəflərindən biri regional münasibətlərin iqtisadi nəticələr üzərində qurulmasına verilən diqqətdir. Dövlətlər arasında siyasi dialoqun davamlılığı üçün iqtisadi əlaqələrin inkişafı mühüm təminatdır. Ticarət dövriyyəsinin artması, qarşılıqlı investisiyaların genişlənməsi və birgə müəssisələrin yaradılması tərəfdaşlığın real məzmununu gücləndirir. Bu baxımdan Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə iqtisadi əməkdaşlığı mövcud imkanların daha geniş şəkildə reallaşdırılması üçün əlverişli zəmin yaradır.
Gələcək mərhələdə əsas vəzifələrdən biri iqtisadi əlaqələrin strukturunu genişləndirməkdir. Tərəflər arasında yalnız məhsul mübadiləsinin deyil, birgə istehsalın, sənaye kooperasiyasının və texnologiya transferinin inkişafı daha böyük nəticələr verə bilər. Birgə investisiya fondları vasitəsilə yeni layihələrin maliyyələşdirilməsi, sahibkarlar arasında əlaqələrin gücləndirilməsi və istehsal olunan məhsulların üçüncü ölkələrin bazarlarına çıxarılması regional iqtisadiyyatların rəqabət qabiliyyətini artıra bilər. Belə əməkdaşlıq dövlətlərə mövcud resurslardan daha səmərəli istifadə etməklə yanaşı, yeni iqtisadi dəyər yaratmaq imkanı da verir.
Azərbaycanın regional əməkdaşlıq siyasətində nəqliyyat və logistika sahəsi xüsusi yer tutur. Müasir dövrdə beynəlxalq ticarətin səmərəliliyi yalnız istehsal imkanlarından deyil, məhsulların bazarlara hansı sürət və təhlükəsizliklə çatdırılmasından da asılıdır. Bu reallıq Orta Dəhlizin əhəmiyyətini daha da artırır. Azərbaycan üzərindən keçən nəqliyyat marşrutları Mərkəzi Asiya ölkələrinin dünya bazarlarına çıxış imkanlarını genişləndirir, Avropa ilə iqtisadi əlaqələrin inkişafını sürətləndirir və regionun tranzit potensialını gücləndirir.
Orta Dəhlizin inkişafı eyni zamanda Azərbaycanın beynəlxalq nəqliyyat sistemində mövqeyini möhkəmləndirən amillərdəndir. Limanların, dəmir yollarının, avtomobil yollarının və digər logistika obyektlərinin imkanlarının genişləndirilməsi yükdaşımaların səmərəliliyini artırır. Lakin bu istiqamətdə əldə ediləcək nəticələr yalnız infrastrukturun mövcudluğu ilə məhdudlaşmır. Gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi, rəqəmsal məlumat mübadiləsinin genişləndirilməsi və sərhədlərarası koordinasiyanın gücləndirilməsi də marşrutun rəqabət qabiliyyətini müəyyən edən mühüm şərtlərdir. Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətlərinin bu məsələlər üzrə əlaqələndirilmiş fəaliyyəti regional ticarətin inkişafına əlavə təkan verə bilər.
Enerji sahəsi də qarşılıqlı maraqların uzlaşdırıldığı mühüm əməkdaşlıq istiqamətidir. Azərbaycan uzun illərdir enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara çatdırılmasında etibarlı tərəfdaş kimi çıxış edir. Mərkəzi Asiya ölkələri ilə enerji sahəsində əlaqələrin genişlənməsi Xəzər hövzəsinin imkanlarından daha səmərəli istifadə olunmasına şərait yaradır. Ənənəvi enerji resurslarının daşınması ilə yanaşı, bərpaolunan enerji sahəsində birgə layihələrin hazırlanması da gələcək üçün yeni perspektivlər açır.
Yaşıl enerji təşəbbüsləri region dövlətlərinin qarşısında duran yeni vəzifələrlə birbaşa bağlıdır. Günəş və külək enerjisi potensialından istifadə, elektrik enerjisinin ötürülməsi imkanlarının genişləndirilməsi və enerji sistemlərinin əlaqələndirilməsi uzunmüddətli əməkdaşlığın əsas istiqamətlərindən biri ola bilər. Bu sahədə atılan addımlar həm enerji təhlükəsizliyinin möhkəmlənməsinə, həm də iqtisadi inkişafın müasir ekoloji tələblərə uyğunlaşdırılmasına xidmət edir.
Müasir əməkdaşlığın digər mühüm istiqaməti rəqəmsal transformasiyadır. İnformasiya texnologiyalarının inkişafı dövlətlər arasında məsafələri iqtisadi baxımdan daha az əhəmiyyətli edir, yeni biznes modellərinin və xidmət sahələrinin yaranmasına şərait yaradır. Xəzər regionunda rəqəmsal bağlantı imkanlarının genişləndirilməsi Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında məlumat mübadiləsini sürətləndirə və beynəlxalq rəqəmsal şəbəkələrə inteqrasiyanı gücləndirə bilər. Bu istiqamətdə əməkdaşlıq gələcəkdə innovasiya, elektron ticarət və texnoloji sahibkarlıq sahələrində yeni imkanlar yarada bilər.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərində humanitar əlaqələr də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Ortaq tarix, mədəniyyət və mənəvi dəyərlər dövlətlərarası münasibətlərin ictimai əsaslarını möhkəmləndirir. Xüsusilə Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən bərpa və quruculuq prosesinə qardaş ölkələrin verdiyi töhfələr qarşılıqlı həmrəyliyin əyani nümunəsidir. Füzuli və Ağdam şəhərlərində təhsil və mədəniyyət yönümlü layihələrin reallaşdırılması bu dəstəyin konkret nəticələrini nümayiş etdirir.
Belə təşəbbüslər əməkdaşlığın yalnız dövlət qurumları və iqtisadi strukturlar səviyyəsində deyil, xalqlar arasında da inkişaf etdiyini göstərir. Təhsil müəssisələri və mədəniyyət obyektləri gələcək nəsillərin formalaşmasına, ortaq dəyərlərin qorunmasına və qarşılıqlı münasibətlərin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Bu baxımdan humanitar əməkdaşlıq iqtisadi və siyasi tərəfdaşlığı tamamlayan, ona davamlılıq qazandıran mühüm amildir.
Regional əməkdaşlığın gələcəyi, eyni zamanda, sülh və təhlükəsizlik mühitinin qorunmasından asılıdır. Sabitliyin mövcudluğu investisiyaların cəlb edilməsi, uzunmüddətli layihələrin həyata keçirilməsi və beynəlxalq iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi üçün zəruri şərtdir. Dövlətlər arasında etimadın gücləndirilməsi, qarşılıqlı maraqların nəzərə alınması və fikir ayrılıqlarının dialoq yolu ilə həlli əməkdaşlığın davamlılığını təmin edir. Azərbaycanın regional təşəbbüslərə verdiyi önəm də bu prinsiplərin praktiki əhəmiyyətini göstərir.
Prezident İlham Əliyevin Türkmənbaşı şəhərindəki çıxışı Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında münasibətlərin mövcud səviyyəsini və inkişaf imkanlarını qiymətləndirmək baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Görüşün gündəliyi regional əməkdaşlığın iqtisadi, nəqliyyat, enerji və humanitar istiqamətlər üzrə genişləndirilməsi üçün yeni imkanların olduğunu göstərir. Bu imkanların səmərəli reallaşdırılması isə qarşılıqlı öhdəliklərin yerinə yetirilməsindən, birgə layihələrin ardıcıl həyata keçirilməsindən və uzunmüddətli məqsədlərin uzlaşdırılmasından asılıdır.
Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında əməkdaşlıq regionun gələcək inkişafına təsir göstərən mühüm strateji amildir. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi, iqtisadi potensialı və beynəlxalq nəqliyyat əlaqələri ilə Mərkəzi Asiyanın imkanlarının bir araya gətirilməsi daha geniş iqtisadi əlaqələr sisteminin formalaşmasına şərait yaradır. Prezident İlham Əliyevin çıxışında ifadə olunan yanaşma bu münasibətlərin qarşılıqlı fayda, etibarlı tərəfdaşlıq və ortaq inkişaf prinsipləri əsasında möhkəmləndirilməsinin vacibliyini önə çəkir. Qarşıdakı dövrdə bu əməkdaşlığın uğuru region dövlətlərinin mövcud imkanları nə dərəcədə əlaqələndirə bilməsindən asılı olacaq. Əsas məqsəd isə aydındır: Xəzər hövzəsini və Mərkəzi Asiyanı birləşdirən əlaqələri daha səmərəli, dayanıqlı və xalqların rifahına xidmət edən tərəfdaşlığa çevirmək.

Qənbərov Fuad
Əhmədbəyli kənd ərazi partiya təşkilatının sədri