12 Noyabr – Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası Günü: dövlətçilik ənənələrinin, hüquqi suverenliyin və demokratik inkişafın təməli

Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası dövlətimizin müstəqilliyini, suverenliyini, milli iradəsini və hüquqi inkişaf istiqamətlərini özündə əks etdirən fundamental sənəddir. Hər il noyabrın 12-də qeyd olunan Konstitusiya Günü xalqımızın dövlətçilik tarixində mühüm mərhələni, müstəqil Azərbaycanın hüquqi əsaslarının formalaşmasını və milli qanunvericilik sisteminin inkişafını ifadə edir. Bu əlamətdar gün yalnız hüquqi sənədin qəbul edildiyi tarixi deyil, həm də Azərbaycan xalqının öz gələcəyini müstəqil müəyyən etmək əzmini, demokratik dəyərlərə bağlılığını və dövlət suverenliyinə sadiqliyini nümayiş etdirir.
1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi – referendum yolu ilə müstəqil Azərbaycan Respublikasının ilk Konstitusiyasının qəbul edilməsi ölkəmizin siyasi və hüquqi tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə hazırlanmış bu mühüm sənəd müasir dövlət quruculuğunun əsas prinsiplərini müəyyənləşdirdi. Konstitusiyanın qəbul edilməsi müstəqilliyin hüquqi baxımdan möhkəmləndirilməsi, dövlət hakimiyyəti institutlarının formalaşdırılması və cəmiyyətin demokratik inkişafı istiqamətində atılmış strateji addım idi.
Konstitusiya dövlətin idarəçilik sisteminin əsaslarını müəyyən etməklə yanaşı, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının təmin olunmasını ali məqsəd kimi təsbit edir. Sənəddə insan ləyaqətinə hörmət, qanun qarşısında bərabərlik, mülkiyyət hüququ, fikir və söz azadlığı, vicdan azadlığı, siyasi iştirak və digər fundamental hüquqlar öz əksini tapmışdır. Bu prinsiplər hüquqi dövlətin möhkəmlənməsi, ictimai münasibətlərin tənzimlənməsi və vətəndaşların dövlətə olan etimadının gücləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan Konstitusiyasının əsas fəlsəfəsində xalq hakimiyyəti prinsipi xüsusi yer tutur. Dövlət hakimiyyətinin yeganə mənbəyinin Azərbaycan xalqı olması ölkənin siyasi sisteminin demokratik mahiyyətini müəyyənləşdirir. Referendum, seçkilər və digər konstitusion mexanizmlər vasitəsilə xalqın iradəsinin ifadə olunması dövlət idarəçiliyinin legitimliyini təmin edən başlıca amillərdəndir. Bu yanaşma dövlətlə cəmiyyət arasında qarşılıqlı məsuliyyət və etimad münasibətlərinin inkişafına xidmət edir.
Konstitusiyanın mühüm xüsusiyyətlərindən biri hakimiyyətlərin bölünməsi prinsipini təsbit etməsidir. Qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyətlərinin səlahiyyətlərinin müəyyənləşdirilməsi dövlət idarəçiliyində tarazlığın qorunmasına, hüquqi mexanizmlərin səmərəli fəaliyyətinə və qanunun aliliyinin təmin edilməsinə şərait yaradır. Bu prinsip dövlət institutlarının qarşılıqlı fəaliyyətini tənzimləməklə yanaşı, idarəetmədə məsuliyyət və hesabatlılıq anlayışlarını da gücləndirir.
Müstəqillik dövründə Azərbaycanın əldə etdiyi siyasi, iqtisadi və sosial nailiyyətlər konstitusion əsasların möhkəmləndirilməsi ilə sıx bağlıdır. Ölkədə həyata keçirilən institusional islahatlar, hüquq sisteminin təkmilləşdirilməsi, dövlət idarəçiliyinin modernləşdirilməsi və vətəndaşların hüquqlarının müdafiəsi istiqamətində görülən işlər Konstitusiyanın müəyyən etdiyi prinsiplərə əsaslanır. Bu baxımdan Əsas Qanun yalnız hüquqi normalar toplusu deyil, həm də milli inkişaf strategiyasının ideya və hüquqi dayağıdır.
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası ölkəmizin beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinin möhkəmləndirilməsi baxımından da mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Dövlət suverenliyi, ərazi bütövlüyü, beynəlxalq hüququn prinsiplərinə hörmət və digər dövlətlərlə qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq Azərbaycanın xarici siyasət kursunun əsas istiqamətlərindəndir. Konstitusion müddəalar milli maraqların qorunması ilə yanaşı, ölkəmizin beynəlxalq hüququn subyekti kimi müstəqil fəaliyyətinin hüquqi əsaslarını müəyyən edir.
Son illərdə Azərbaycanın keçdiyi inkişaf yolu dövlət suverenliyinin və konstitusion quruluşun qorunmasının strateji əhəmiyyətini bir daha təsdiqləyib. 2020-ci ildə Vətən müharibəsində qazanılmış tarixi Zəfər və 2023-cü ildə həyata keçirilmiş lokal antiterror tədbirləri nəticəsində ölkəmizin ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpası dövlətçilik tariximizin mühüm hadisələrinə çevrildi. Bu tarixi reallıqlar Azərbaycanın konstitusion prinsiplərinin bütün ölkə ərazisində təmin olunması, hüquqi məkanın vahidliyinin möhkəmləndirilməsi və dövlət institutlarının fəaliyyətinin genişləndirilməsi üçün yeni imkanlar yaratdı.
Hazırda işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri də konstitusion dövlət quruculuğunun mühüm istiqamətlərindən biridir. Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması, sosial infrastrukturun yaradılması, iqtisadi fəaliyyətin bərpası və əhalinin doğma yurdlarına qayıdışının təmin edilməsi dövlətin vətəndaş qarşısında daşıdığı konstitusion öhdəliklərin həyata keçirilməsinin təzahürüdür. Bu proses Azərbaycanın ərazi bütövlüyü ilə yanaşı, sosial ədalət və davamlı inkişaf prinsiplərinə əsaslanan dövlət siyasətinin də göstəricisidir.
Konstitusiyanın cəmiyyət həyatında real təsirinin gücləndirilməsi hüquqi maarifləndirmənin genişləndirilməsini və vətəndaşların hüquq mədəniyyətinin yüksəldilməsini zəruri edir. Hər bir vətəndaşın öz hüquq və vəzifələrini bilməsi, qanunvericiliyə hörmətlə yanaşması və ictimai proseslərdə məsuliyyətli iştirak etməsi hüquqi dövlətin dayanıqlılığını artırır. Xüsusilə gənc nəslin konstitusion dəyərlər, milli dövlətçilik ənənələri və vətəndaş məsuliyyəti ruhunda yetişdirilməsi gələcək inkişaf baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir.
Müasir dövrdə rəqəmsallaşma, qlobal çağırışlar, beynəlxalq münasibətlərdə baş verən dəyişikliklər və yeni ictimai münasibətlər hüquqi sistem qarşısında əlavə tələblər yaradır. Bu şəraitdə Konstitusiyanın əsas prinsiplərinin qorunması, qanunvericiliyin müasir tələblərə uyğun təkmilləşdirilməsi və hüquq tətbiqi təcrübəsinin inkişaf etdirilməsi dövlət idarəçiliyinin səmərəliliyini artıran vacib amillərdir. Hüquqi sabitlik və institusional davamlılıq Azərbaycanın uzunmüddətli inkişaf hədəflərinə çatmasında mühüm rol oynayır.
12 Noyabr – Konstitusiya Günü hər bir Azərbaycan vətəndaşına müstəqil dövlətimizin hüquqi əsaslarını, milli suverenliyimizin dəyərini və qanunun aliliyinin əhəmiyyətini xatırladır. Bu tarix həm də Ümummilli Lider Heydər Əliyevin dövlətçilik irsinin, müasir Azərbaycan Respublikasının formalaşmasında göstərdiyi tarixi xidmətlərin ehtiramla yad edilməsi baxımından xüsusi məna daşıyır. Onun müəyyən etdiyi dövlət quruculuğu strategiyası ölkəmizin hüquqi və institusional inkişafında mühüm istiqamətverici rol oynayıb.
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası müstəqil dövlətçiliyimizin hüquqi təminatı, milli birliyimizin möhkəm dayağı və gələcək inkişafımızın strateji istiqamətini müəyyən edən ali sənəddir. Onun müddəalarına hörmətlə yanaşmaq, qanunun aliliyini rəhbər tutmaq və konstitusion dəyərləri gündəlik ictimai həyatın ayrılmaz hissəsinə çevirmək hər birimizin vətəndaşlıq məsuliyyətidir. Konstitusiya Günü dövlət müstəqilliyimizin əbədiliyinə, hüquqi dövlət quruculuğunun davamlılığına və Azərbaycanın daha güclü gələcəyinə olan inamı ifadə edən əlamətdar tarixdir.

Nurlana Yusifova
YAP Samux rayon təşkilatının əməkdaşı