12 Noyabr – Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası Günü - ŞƏRH

12 Noyabr Azərbaycan xalqının dövlətçilik tarixində mühüm yer tutan əlamətdar gündür. Bu tarix ölkəmizdə Konstitusiya Günü kimi qeyd olunur. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası dövlətimizin əsas qanunudur. O, ölkənin siyasi, hüquqi və ictimai həyatının başlıca istiqamətlərini müəyyən edir. Konstitusiya dövlətin idarəçilik sisteminin hüquqi əsaslarını formalaşdırır. Hər bir müstəqil dövlətin möhkəm qanunvericilik bazasına ehtiyacı vardır. Azərbaycanın Konstitusiyası da bu ehtiyacın tarixi və hüquqi ifadəsidir. 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi nəticəsində müstəqil Azərbaycanın ilk Konstitusiyası qəbul edilmişdir. Bu hadisə ölkəmizin müasir dövlətçilik tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı olmuşdur. Həmin gündən etibarən Azərbaycan dövlətinin hüquqi inkişafında mühüm dönüş yaranmışdır.

Konstitusiyanın qəbul edilməsi müstəqilliyimizin hüquqi baxımdan möhkəmləndirilməsi demək idi. Bu sənəd xalqımızın azadlıq və suverenlik iradəsini özündə əks etdirdi. Konstitusiya dövlətin əsas prinsiplərini müəyyənləşdirdi. Orada insan hüquq və azadlıqlarına xüsusi əhəmiyyət verildi. Hər bir vətəndaşın qanun qarşısında bərabərliyi əsas hüquqi prinsip kimi təsbit edildi. Dövlət hakimiyyətinin mənbəyinin xalq olduğu bəyan edildi. Bu prinsip demokratik idarəçiliyin əsasını təşkil edir. Konstitusiya ölkəmizdə qanunun aliliyini təmin etmək məqsədi daşıyır. Onun müddəaları dövlət orqanlarının fəaliyyətinə hüquqi çərçivə yaradır. Buna görə də Konstitusiya hər bir Azərbaycan vətəndaşı üçün böyük əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycanın müasir Konstitusiyasının hazırlanması mürəkkəb tarixi şəraitdə həyata keçirilmişdir. Ölkəmiz müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra ciddi siyasi və iqtisadi çətinliklərlə üzləşmişdi. Dövlətçiliyin qorunması və möhkəmləndirilməsi əsas vəzifələrdən biri idi. Belə bir şəraitdə hüquqi dövlət quruculuğuna ehtiyac daha da artırdı. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə Konstitusiya layihəsinin hazırlanması istiqamətində mühüm işlər görüldü. Konstitusiya komissiyasının fəaliyyəti bu prosesdə xüsusi rol oynadı. Layihə geniş müzakirələrdən sonra ümumxalq səsverməsinə çıxarıldı. Azərbaycan xalqı öz iradəsini referendum vasitəsilə ifadə etdi. Nəticədə ölkənin əsas qanunu qəbul olundu. Bu hadisə müstəqil Azərbaycanın hüquqi təməllərini möhkəmləndirdi.

Konstitusiya hər şeydən əvvəl insanı və onun hüquqlarını əsas dəyər kimi tanıyır. İnsan və vətəndaş hüquqlarının qorunması dövlətin əsas vəzifələrindən biridir. Hər kəsin yaşamaq hüququ vardır. Hər kəs azadlıq və şəxsi toxunulmazlıq hüququna malikdir. Vətəndaşların təhsil almaq hüququ Konstitusiya ilə qorunur. Əmək hüququ da əsas hüquqlardan biri hesab edilir. İnsanların fikir və söz azadlığı hüquqi təminat altındadır. Vətəndaşlar qanunla müəyyən edilmiş qaydada dövlət idarəçiliyində iştirak edə bilərlər. Bu hüquqlar demokratik cəmiyyətin inkişafına xidmət edir. Konstitusiya insan ləyaqətinin qorunmasını dövlət siyasətinin mühüm istiqaməti kimi müəyyənləşdirir.

Konstitusiyanın əsas prinsiplərindən biri dövlət hakimiyyətinin bölünməsidir. Dövlət hakimiyyəti qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyətindən ibarətdir. Bu bölgü hakimiyyətin bir əldə cəmləşməsinin qarşısını almağa xidmət edir. Qanunvericilik hakimiyyətini Milli Məclis həyata keçirir. İcra hakimiyyətinin fəaliyyəti Konstitusiya və qanunlarla tənzimlənir. Məhkəmə hakimiyyəti isə ədalət mühakiməsini həyata keçirir. Hər bir hakimiyyət qolunun öz səlahiyyətləri vardır. Onların fəaliyyətində qanunçuluq prinsipi əsas götürülür. Hakimiyyət orqanlarının qarşılıqlı fəaliyyəti dövlət idarəçiliyinin səmərəliliyini artırır. Bu sistem hüquqi dövlətin mühüm xüsusiyyətlərindən biridir.

Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası dövlətimizin müstəqilliyini və ərazi bütövlüyünü əsas dəyərlər kimi qoruyur. Ölkəmizin suverenliyi dövlət quruculuğunun başlıca dayağıdır. Konstitusiya Azərbaycan Respublikasının vahid və bölünməz ərazisini təsbit edir. Dövlət sərhədlərinin toxunulmazlığı mühüm hüquqi prinsipdir. Azərbaycan xalqı öz müqəddəratını sərbəst müəyyən etmək hüququna malikdir. Dövlətin müstəqilliyi xalqımızın tarixi mübarizəsinin nəticəsidir. Bu müstəqilliyin qorunması hər bir vətəndaşın mənəvi borcudur. Konstitusiya dövlətin əsas rəmzlərini və onların hüquqi statusunu da müəyyən edir. Bayrağımız, gerbimiz və himnimiz milli dövlətçiliyimizin rəmzləridir. Bu rəmzlərə hörmət göstərmək vətəndaşlıq məsuliyyətinin mühüm göstəricisidir.

12 Noyabrın qeyd olunması Konstitusiyanın cəmiyyətdəki əhəmiyyətini bir daha xatırladır. Bu gün hüquqi maarifləndirmə tədbirləri üçün mühüm fürsətdir. Təhsil müəssisələrində Konstitusiyanın müddəaları haqqında söhbətlər aparılır. Gənclərə öz hüquq və vəzifələri izah edilir. Dövlət qurumlarında qanunçuluq və hüquqi məsuliyyət məsələləri diqqətə çatdırılır. Konstitusiya Günü vətəndaşlarda hüquqi düşüncənin inkişafına kömək edir. İnsan öz hüquqlarını bilməklə onları daha yaxşı müdafiə edə bilər. Hüquqlarını bilən vətəndaş cəmiyyətin inkişafında daha fəal iştirak edir. Eyni zamanda hər kəs öz vəzifələrini də dərk etməlidir. Hüquq və vəzifələrin vəhdəti sağlam cəmiyyətin əsas şərtlərindəndir.

Konstitusiya yalnız hüquqi sənəd deyil, həm də milli dövlətçilik iradəsinin ifadəsidir. O, xalqın gələcəyə baxışını və inkişaf məqsədlərini əks etdirir. Dövlətin sosial, iqtisadi və mədəni siyasətinin hüquqi istiqamətləri bu sənəddə müəyyən olunur. Konstitusiya cəmiyyətdə sabitliyin qorunmasına xidmət edir. Onun müddəaları dövlət və vətəndaş münasibətlərinin əsasını təşkil edir. Qanunların hamısı Konstitusiyanın prinsiplərinə uyğun olmalıdır. Heç bir hüquqi akt əsas qanunun müddəalarına zidd ola bilməz. Bu qayda hüquq sisteminin vahidliyini təmin edir. Konstitusiyanın aliliyi hüquqi dövlətin vacib göstəricisidir. Buna görə də onun qorunması ümummilli əhəmiyyət daşıyır.

Müstəqil Azərbaycanın inkişafı Konstitusiya prinsiplərinin həyata keçirilməsi ilə sıx bağlıdır. Ölkəmizdə hüquqi və demokratik dövlət quruculuğu istiqamətində mühüm addımlar atılmışdır. Dövlət idarəçiliyi sistemi zamanın tələblərinə uyğun təkmilləşdirilmişdir. İnsan hüquqlarının müdafiəsi mexanizmləri inkişaf etdirilmişdir. Məhkəmə-hüquq sistemində islahatlar həyata keçirilmişdir. Vətəndaşların dövlət xidmətlərindən istifadəsi üçün yeni imkanlar yaradılmışdır. Rəqəmsal idarəçilik hüquqi münasibətlərin daha çevik tənzimlənməsinə kömək edir. Bu proseslər Konstitusiyanın əsas prinsiplərinə söykənir. Hüquqi islahatların məqsədi vətəndaş məmnunluğunu və qanunun aliliyini gücləndirməkdir. Beləliklə, Konstitusiya dövlətin davamlı inkişafına istiqamət verir.

Konstitusiya Günü hər bir Azərbaycan vətəndaşına böyük məsuliyyət aşılayır. Vətəndaş qanunlara hörmət etməli və onların tələblərinə əməl etməlidir. Dövlətin inkişafı yalnız dövlət orqanlarının fəaliyyəti ilə məhdudlaşmır. Cəmiyyətin hər bir üzvü bu prosesdə öz töhfəsini verməlidir. Hüquqi mədəniyyət ailədə, məktəbdə və ictimai həyatda formalaşır. Gənc nəsil Konstitusiyanın əhəmiyyətini dərindən öyrənməlidir. İnsan hüquqlarına hörmət gündəlik davranış normasına çevrilməlidir. Başqalarının hüquqlarını qorumaq da vətəndaş məsuliyyətidir. Qanunlara əməl edən cəmiyyət daha güclü və sabit olur. Bu baxımdan 12 Noyabr milli hüquqi şüurun yüksəldilməsi günüdür.

Azərbaycan xalqı öz Konstitusiyası ilə fəxr edir. Bu sənəd müstəqil dövlətimizin hüquqi dayağıdır. O, milli birliyimizin və dövlətçilik iradəmizin ifadəsidir. Konstitusiyanın prinsipləri gələcək nəsillər üçün də mühüm əhəmiyyət daşıyacaqdır. Hər bir vətəndaş əsas qanunun mahiyyətini bilməli və ona hörmət etməlidir. Dövlətin gücü qanunların aliliyindən və xalqın birliyindən qaynaqlanır. Hüquqi dövlət quruculuğu davamlı inkişaf tələb edən prosesdir. Bu prosesdə hər bir insanın üzərinə mühüm vəzifələr düşür. 12 Noyabr Azərbaycan tarixində daim ehtiramla xatırlanacaqdır. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası müstəqilliyimizin, hüquqlarımızın və gələcəyimizin etibarlı təminatıdır.

Zaur Mehdiyev,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının sədr müavini