Azərbaycan–Özbəkistan qardaşlığı: strateji tərəfdaşlıqdan böyük gələcəyə doğru - ŞƏRH

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 23 avqust 2026-cı ildə Özbəkistana dövlət səfəri çərçivəsində Daşkənddə mətbuata verdiyi bəyanat iki qardaş ölkə arasında münasibətlərin bugünkü səviyyəsini və gələcək inkişaf perspektivlərini aydın şəkildə ortaya qoyan mühüm siyasi mesaj kimi diqqət çəkdi. Dövlət başçısının səsləndirdiyi fikirlər yalnız keçirilmiş görüşlərin və əldə olunan razılaşmaların yekunu deyildi. Bu bəyanat, eyni zamanda, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin hansı mərhələyə yüksəldiyini və qarşıdakı dövr üçün əməkdaşlığın hansı istiqamətlər üzrə genişlənəcəyini göstərən siyasi baxışın ifadəsi idi.
Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərinin mahiyyətini yalnız diplomatik anlayışlarla izah etmək mümkün deyil. Bu əlaqələrin təməlində ortaq tarix, milli-mənəvi dəyərlər, dil və mədəni yaxınlıq, eyni kökdən qaynaqlanan mənəvi bağlar və ortaq türk kimliyi dayanır. Əsrlər boyu formalaşan bu yaxınlıq müasir dövrdə dövlətlərarası münasibətlərin möhkəm siyasi dayağına çevrilib. Bu baxımdan Bakı ilə Daşkənd arasındakı münasibətlər sadəcə iki dövlətin əməkdaşlığı deyil, eyni zamanda iki qardaş xalqın tarixi bağlarının müasir siyasi reallıqlarda yeni məzmun qazanmasıdır.
Prezident İlham Əliyevin Daşkənd səfəri zamanı Özbəkistanın sürətli inkişafını xüsusi qeyd etməsi də diqqət çəkən məqamlardan biri oldu. Dövlət başçısının hər səfərində ölkədə yeni dəyişikliklərin, müasir şəhərsalma nümunələrinin və iqtisadi inkişafın şahidi olduğunu vurğulaması Azərbaycan tərəfinin Özbəkistanın uğurlarına münasibətini nümayiş etdirir.
Son illərdə Prezident Şavkat Mirziyoyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən genişmiqyaslı islahatlar Özbəkistanın iqtisadi və sosial potensialının daha da güclənməsinə şərait yaradıb. Bu inkişaf Azərbaycan tərəfindən rəqabət prizmasından deyil, dost və qardaş ölkənin uğuru kimi qiymətləndirilir. Məhz bu yanaşma iki dövlət arasındakı münasibətlərin fərqləndirici xüsusiyyətlərindən biridir.
Bakı və Daşkənd bir-birinin nailiyyətlərinə rəqib kimi deyil, tərəfdaş kimi yanaşır. Bir ölkənin əldə etdiyi uğur digərinin inkişafı üçün də yeni imkanlar yaradır. Belə qarşılıqlı yanaşma siyasi etimadı möhkəmləndirməklə yanaşı, iqtisadi və regional əməkdaşlığın genişlənməsi üçün əlverişli zəmin formalaşdırır.
Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin son illərdə sürətlə inkişafı təsadüfi xarakter daşımır. Bu dinamikanın arxasında Prezident İlham Əliyevin və Prezident Şavkat Mirziyoyevin nümayiş etdirdiyi güclü siyasi iradə dayanır. Məhz bu siyasi iradə nəticəsində iki ölkə arasında münasibətlər strateji tərəfdaşlıq səviyyəsindən müttəfiqlik mərhələsinə yüksəlib.
Bu gün Bakı ilə Daşkənd arasında əməkdaşlıq yalnız siyasi dialoqla məhdudlaşmır. İqtisadiyyat, investisiya, sənaye, nəqliyyat, energetika, kənd təsərrüfatı, təhsil, mədəniyyət və digər istiqamətlərdə əlaqələr ardıcıl şəkildə genişlənir. Birgə investisiyaların həcminin 500 milyon dollardan xeyli yüksək olması da bu əməkdaşlığın real iqtisadi nəticələrini göstərən mühüm göstəricidir.
Əsas məqam isə ondan ibarətdir ki, iki ölkə mövcud nəticələrlə kifayətlənmir. Qarşılıqlı investisiyaların artırılması, yeni birgə müəssisələrin yaradılması, sənaye kooperasiyasının genişləndirilməsi və yeni iqtisadi layihələrin həyata keçirilməsi münasibətlərin gələcək inkişafının əsas istiqamətlərindəndir.
Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin səmimiliyini nümayiş etdirən ən mühüm nümunələrdən biri Özbəkistanın Qarabağın bərpasında göstərdiyi dəstəkdir.
Azərbaycan torpaqları işğaldan azad edildikdən sonra qardaş Özbəkistanın Qarabağın yenidən qurulması prosesinə qoşulması iki xalq arasındakı həmrəyliyin əməli ifadəsinə çevrildi. Füzuli şəhərində Özbəkistan tərəfindən inşa edilən məktəb bu baxımdan xüsusi məna daşıyır.
Bu layihənin əhəmiyyətini yalnız yeni bir təhsil müəssisəsinin tikilməsi ilə məhdudlaşdırmaq doğru olmaz. Füzulidəki məktəb Azərbaycan xalqının Böyük Qayıdışına qardaş Özbəkistanın verdiyi mənəvi və praktiki dəstəyin rəmzidir. Qarabağda bu gün qurulan hər bir məktəb, xəstəxana, yaşayış kompleksi və sosial obyekt Böyük Qayıdış tarixinin yeni səhifəsini yazır. Özbəkistanın həmin salnamədə öz imzasını qoyması isə gələcək nəsillərə ötürüləcək mühüm qardaşlıq nümunəsidir.
Prezident İlham Əliyevin Daşkənd bəyanatında xüsusi diqqət çəkən istiqamətlərdən biri Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya arasında artan strateji əlaqələr və nəqliyyat-logistika imkanları idi.
Azərbaycan bu gün yalnız Cənubi Qafqazın deyil, daha geniş Avrasiya məkanının mühüm nəqliyyat və logistika qovşaqlarından birinə çevrilib. Mərkəzi Asiya dövlətlərinin dünya bazarlarına alternativ və etibarlı çıxış yollarına marağının artması Azərbaycanın geostrateji əhəmiyyətini daha da yüksəldir.
Bu baxımdan Orta Dəhlizin imkanları xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Xəzər üzərindən keçən bu marşrut Azərbaycanı Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında mühüm bağlantı nöqtəsinə çevirir. Özbəkistanın bu marşrutun imkanlarından daha geniş istifadə etməsi, Azərbaycanın isə tranzit və logistika potensialını inkişaf etdirməsi qarşılıqlı iqtisadi maraqlara cavab verir.
Əslində, burada söhbət yalnız yükdaşımaların artırılmasından getmir. Nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı yeni istehsal zəncirlərinin yaranmasına, investisiyaların artmasına, regional ticarətin genişlənməsinə və xalqlar arasında iqtisadi əlaqələrin daha da möhkəmlənməsinə imkan yaradır.
Azərbaycan və Mərkəzi Asiya bu gün getdikcə daha sıx əlaqələnən vahid geoiqtisadi məkan təsiri bağışlayır. Bu prosesin ən fəal iştirakçılarından biri də Azərbaycan–Özbəkistan əməkdaşlığıdır.
İki ölkənin iqtisadi münasibətləri yalnız ticarət dövriyyəsi və investisiya göstəricilərindən ibarət deyil. Azərbaycanın enerji, nəqliyyat və logistika imkanları ilə Özbəkistanın geniş istehsal və insan resurslarının bir araya gəlməsi yeni əməkdaşlıq perspektivləri yaradır.
Birgə müəssisələrin yaradılması, sənaye kooperasiyasının genişləndirilməsi, qarşılıqlı investisiyaların artırılması və innovativ layihələrin həyata keçirilməsi iki ölkənin iqtisadi tərəfdaşlığının gələcək konturlarını müəyyənləşdirir.
Burada əsas prinsip qarşılıqlı faydadır. Azərbaycan və Özbəkistan əməkdaşlıqdan hər iki tərəfin qazanc əldə etdiyi, iqtisadi potensialların bir-birini tamamladığı model formalaşdırmağa çalışır. Belə əməkdaşlıq uzunmüddətli və dayanıqlı iqtisadi tərəfdaşlığın ən mühüm şərtlərindən biridir.
23 avqust səfərinin diqqətçəkən hadisələrindən biri də Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevin Azərbaycanın ali dövlət təltiflərindən biri olan “Heydər Əliyev” ordeni ilə təltif edilməsi oldu.
Bu qərar iki ölkə arasında dostluq, qardaşlıq və müttəfiqlik münasibətlərinin inkişafında Prezident Şavkat Mirziyoyevin xidmətlərinə verilən yüksək qiymətin ifadəsidir. Eyni zamanda, təltif iki dövlət başçısı arasında formalaşmış yüksək siyasi etimadın göstəricisi kimi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
“Heydər Əliyev” ordeninin məhz Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin bugünkü inkişaf mərhələsində təqdim olunması rəmzi məna daşıyır. Çünki Ulu Öndər Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasəti nəticəsində əsası möhkəmləndirilən Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri bu gün yeni tarixi mərhələdə Prezident İlham Əliyev və Prezident Şavkat Mirziyoyev tərəfindən uğurla davam etdirilir.
Azərbaycan və Özbəkistan Türk Dövlətləri Təşkilatının aparıcı üzvləri sırasında yer alır. İki ölkə arasında siyasi etimadın möhkəmlənməsi, iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi, nəqliyyat bağlantılarının gücləndirilməsi və humanitar münasibətlərin dərinləşdirilməsi bütövlükdə Türk dünyasının inteqrasiya prosesinə mühüm töhfə verir.
Bu gün Türk dünyası qarşısında yeni tarixi imkanlar açılır. Həmin imkanların reallaşdırılması üçün yalnız siyasi həmrəylik deyil, eyni zamanda möhkəm iqtisadi əlaqələr, müasir nəqliyyat infrastrukturu və davamlı humanitar əməkdaşlıq tələb olunur. Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri bütün bu istiqamətlərin bir araya gəldiyi uğurlu əməkdaşlıq modeli kimi diqqəti cəlb edir.
İki ölkə arasındakı münasibətlərin gücü həm də ondadır ki, bu əlaqələr yalnız dövlətlərarası sənədlərə və siyasi görüşlərə söykənmir. Bu münasibətlərin arxasında xalqların bir-birinə olan rəğbəti, ortaq tarix və mədəniyyət, mənəvi yaxınlıq dayanır. Məhz buna görə Azərbaycan–Özbəkistan əlaqələrinin gələcək inkişafı üçün möhkəm təməl mövcuddur.
Prezident İlham Əliyevin Daşkənddə verdiyi bəyanat bir daha göstərdi ki, Azərbaycan və Özbəkistan münasibətləri artıq ikitərəfli əməkdaşlığın ən yüksək mərhələlərindən birini yaşayır. Siyasi etimad iqtisadi tərəfdaşlıqla, iqtisadi maraqlar isə ortaq regional baxışlarla tamamlanır.
Bu gün Bakı ilə Daşkənd arasında qurulan münasibətlər yalnız iki dövlətin deyil, bütövlükdə Türk dünyasının gələcəyi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Orta Dəhlizdən Qarabağın bərpasına, investisiya layihələrindən humanitar əməkdaşlığa qədər geniş bir spektri əhatə edən tərəfdaşlıq iki ölkənin qarşılıqlı etimadının real nəticələrini nümayiş etdirir.
Azərbaycan və Özbəkistanın dostluğu zamanın sınağından keçmiş tarixi bağların üzərində yüksələn, bu günün siyasi iradəsi ilə möhkəmlənən və gələcəyə hesablanan münasibətlər sistemidir. Bu münasibətlərin hər yeni mərhələsi yalnız Bakı ilə Daşkəndi deyil, bütövlükdə Türk dünyasını bir-birinə daha da yaxınlaşdırır.
Deməli, Azərbaycan–Özbəkistan qardaşlığı sadəcə diplomatik münasibətlərin uğurlu nümunəsi deyil. Bu, ortaq tarixdən güc alan, müasir inkişaf məqsədləri ilə zənginləşən və gələcək nəsillər üçün daha böyük əməkdaşlıq perspektivləri vəd edən strateji tərəfdaşlıq modelidir.

İlahə Qurbanova
YAP Samux rayon təşkilatının əməkdaşı