Enerji və nəqliyyat strategiyası Azərbaycanın geosiyasi mövqeyini gücləndirir - ŞƏRH

Dünyada enerji təchizatı və yükdaşımaların etibarlılığı dövlətlərin iqtisadi imkanlarına, təhlükəsizliyinə və beynəlxalq münasibətlərinə birbaşa təsir göstərir. Müharibələr, təchizatdakı fasilələr və marşrutların dəyişməsi bu sahələrin strateji əhəmiyyətini daha da artırır. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Yeni Azərbaycan Partiyasının Sədri İlham Əliyevin VIII Qurultaydakı çıxışında enerji və nəqliyyat məsələlərinə xüsusi diqqət yetirməsi Azərbaycanın həmin proseslərdə artan rolunu göstərir. Vaxtında yaradılmış istehsal gücləri, emal imkanları və nəqliyyat infrastrukturu ölkəmizin iqtisadi potensialını beynəlxalq əhəmiyyətə çevirir.
Azərbaycanın enerji strategiyasının əsas xüsusiyyətlərindən biri fəaliyyətin müxtəlif istiqamətləri əhatə etməsidir. Prezident İlham Əliyev çıxışında ölkəmizin xam neft, neft məhsulları, təbii qaz, elektrik enerjisi, neft-kimya məhsulları və gübrələr istehsal və ixrac etdiyini vurğuladı. Bu müxtəliflik milli iqtisadiyyat üçün bir neçə gəlir mənbəyi yaradır, tərəfdaş ölkələrlə əlaqələri genişləndirir. Enerji ehtiyatlarının hasilatı ilə yanaşı, onların emalı və son məhsula çevrilməsi də iqtisadi dəyərin artırılmasına xidmət edir. Beləliklə, təbii resurslar daha geniş istehsal və əməkdaşlıq sisteminin əsasına çevrilir.
Qurultaydakı çıxışda neft məhsulları üzrə emal potensialının 30 milyon ton olduğu bildirildi. Bunun 7 milyon tonu Azərbaycanda, 23 milyon tonu isə xaricdə yerləşən emal imkanlarının payına düşür. Bu göstərici emal gücünü ifadə edir və faktiki illik istehsal həcmi ilə eyniləşdirilməməlidir. Onun strateji əhəmiyyəti Azərbaycanın enerji fəaliyyətinin ölkə sərhədlərindən kənarda da inkişaf etdirilməsidir. Dövlət başçısının bir zavodun sıfırdan qurulmasını, iki zavodun isə alınmasını xatırlatması həmin imkanların uzunmüddətli qərarlar nəticəsində yaradıldığını göstərir.
Xaricdə emal imkanlarına malik olmaq istehsalın coğrafiyasını genişləndirir və müxtəlif bazarlarla əlaqələri gücləndirir. Enerji fəaliyyətinin ayrı-ayrı məkanlarda təşkili tədarük və satış imkanlarının müxtəlifləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bu yanaşma Azərbaycanın enerji sektorunda hasilatçı ölkə kimi mövqeyini emal və təchizat imkanları ilə tamamlayır. Yaranan iqtisadi əlaqələr isə tərəfdaş dövlətlərlə uzunmüddətli əməkdaşlığa əlavə məzmun verir. Enerji strategiyasının geosiyasi təsiri məhz belə qarşılıqlı maraqların formalaşmasında görünür.
Prezident İlham Əliyev VIII Qurultayda dünyada neft məhsullarının təchizatı ilə bağlı çətinliklərə də diqqət çəkdi. Bəzi ənənəvi təchizatçıların daxili tələbatı ödəmək üçün ixracı məhdudlaşdırması alternativ mənbələrə marağı artırır. Dövlət başçısı Azərbaycana müxtəlif ölkələrdən neft məhsullarının ixracı ilə bağlı müraciətlər daxil olduğunu bildirdi. Bu şəraitdə əvvəlcədən yaradılmış emal imkanları ölkəmizin mövqeyini gücləndirir. Strateji qərarın dəyəri gələcək ehtiyac yarandıqda üzə çıxır: vaxtında qurulmuş istehsal sistemi yeni tələbatı qarşılamaq imkanı verir.
Enerji sektorunun davamlılığı hasilat imkanlarının yenilənməsini də tələb edir. Çıxışda “Azəri–Çıraq–Günəşli” yataqlarının 30 ildən çox istismarda olduğu və burada hasilatın təbii azalma prosesinin getdiyi qeyd edildi. Uzun müddət işlənən yataqlarda belə dəyişikliklər yeni texnoloji və investisiya qərarlarını zəruri edir. Prezident İlham Əliyev imzalanmış kontraktların və xaricdə əldə edilmiş neft mədənlərinin hasilatı sabitləşdirmək, eləcə də artırmaq üçün imkan yaradacağını bildirdi. Bu yanaşma mövcud gəlir mənbələrinin qorunması ilə yeni imkanların inkişaf etdirilməsini birləşdirir.
Qaz sahəsində də yeni perspektivlər müəyyənləşdirilib. Dövlət başçısının çıxışına əsasən, 2026-cı ilin sentyabrında imzalanmış bir qaz kontraktı əlavə 5 milyard kubmetr qaz əldə etmək imkanı yaradacaq. Bu göstərici layihənin gələcək potensialını ifadə edir. Yeni müqavilələrin nəticəyə çevrilməsi onların icra mərhələləri ilə bağlıdır. Bununla belə, əlavə hasilat perspektivi Azərbaycanın enerji təchizatında rolunu genişləndirmək və tərəfdaşların tələbatına cavab vermək baxımından əhəmiyyətlidir.
VIII Qurultayda enerji təhlükəsizliyinin milli təhlükəsizliklə əlaqəsinin vurğulanması bu sahənin geniş siyasi mənasını açır. Sənayenin, nəqliyyatın, sosial xidmətlərin və gündəlik həyatın davamlılığı enerji təminatından asılıdır. Buna görə etibarlı təchizatçı ilə əməkdaşlıq dövlətlər üçün strateji dəyər daşıyır. Azərbaycan öz imkanlarını inkişaf etdirməklə tərəfdaş ölkələrin iqtisadi fəaliyyətinə töhfə verir və qarşılıqlı bağlılığı möhkəmləndirir. Enerji sahəsində etibarlılıq beynəlxalq etimadın formalaşmasına xidmət edən mühüm amildir.
Nəqliyyat sektoru Azərbaycanın strateji imkanlarını tamamlayan digər əsas istiqamətdir. Prezident İlham Əliyev 2026-cı ildə ölkə ərazisindən keçən tranzit yüklərin həcminin 16 milyon tona çatacağının gözlənildiyini bildirdi. Vaxtilə 3–4 milyon tonluq həcmin arzulandığını xatırlatması əldə edilmiş irəliləyişin miqyasını göstərir. Bu nəticə coğrafi mövqenin öz-özünə yaratdığı üstünlük deyil; infrastrukturun qurulması, tərəfdaşlarla əlaqələrin inkişafı və inzibati tədbirlərin görülməsi ilə formalaşmış imkanın ifadəsidir.
Orta Dəhliz və Şimal–Cənub dəhlizi Azərbaycanın müxtəlif istiqamətlər üzrə yükdaşımalar üçün əhəmiyyətini artırır. Marşrutun cəlbediciliyi məsafə ilə yanaşı, daşınmanın etibarlılığına, vaxtına və xidmətlərin təşkilinə bağlıdır. İnfrastruktur bu sistemin fiziki əsasını yaradır, uyğunlaşdırılmış prosedurlar və tərəfdaşlar arasında əlaqələr isə onun səmərəli işləməsini təmin edir. Buna görə nəqliyyat siyasəti tikinti layihələrini idarəetmə və beynəlxalq əməkdaşlıqla birləşdirməlidir. Azərbaycanın tranzit imkanlarının genişlənməsi həmin əlaqəli fəaliyyətin nəticəsidir.
Dövlət başçısının qarşıya qoyduğu ortamüddətli hədəf tranzit yüklərin həcmini 30 milyon tona çatdırmaqdır. Bu, 2026-cı il üçün gözlənilən göstəricidən əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir və qarşıdakı inkişafın miqyasını ifadə edir. Hədəfə nail olmaq əlavə gəlirlər, minlərlə iş yeri və logistika xidmətlərinin genişlənməsi üçün imkan yarada bilər. Yükdaşımaların artması anbar, texniki xidmət, nəqliyyat və digər əlaqəli fəaliyyətlərə tələbatı yüksəldir. Beləliklə, tranzitin iqtisadi təsiri daşınma gəlirlərindən daha geniş sahələrə yayılır.
Enerji və nəqliyyat imkanlarının birlikdə inkişafı Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərdə mövqeyini möhkəmləndirir. Etibarlı enerji təchizatı və əlverişli daşınma əlaqələri müxtəlif tərəfdaşların ölkəmizlə əməkdaşlıq marağını artırır. Bu maraqlar siyasi dialoq və iqtisadi əlaqələr üçün əlavə əsas yaradır. Azərbaycanın üstünlüyü həmin imkanları müstəqil siyasəti ilə uzlaşdırmasındadır. İnfrastruktur və resurslar milli məqsədlərə uyğun idarə edildikdə dövlətin qərarvermə imkanlarını genişləndirən gücə çevrilir.
VIII Qurultayda təqdim olunan enerji və nəqliyyat hədəfləri uzunmüddətli strateji düşüncənin davamıdır. Yeni hasilat imkanları, geniş emal potensialı və artan tranzit həcmləri Azərbaycanın gələcək iqtisadi inkişafına xidmət edir. Bu siyasətin nəticəsi dövlətin beynəlxalq çəkisində, müəssisələrin fəaliyyətində və insanların əmək imkanlarında görünəcək. Azərbaycanın yaratdığı əlaqələr onun milli gücünü möhkəmləndirir, tərəfdaşları üçün etibarlı əməkdaşlıq imkanları açır. Qarşıdakı vəzifə həmin potensialı ardıcıl şəkildə reallaşdırmaq və ölkəmizin strateji üstünlüklərini yeni uğurlara çevirməkdir.

Arif Bağırov,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri
“Neftechala Operating Company LTD” şirkətinin təhlükəsizlik məsələləri üzrə menecer müavini