Böyük Qayıdış: VIII Qurultayda müəyyənləşdirilən əsas milli vəzifələrdən biri - ŞƏRH

Doğma yurda qayıdışın ən təsirli mənzərəsi evində yenidən işıq yanan ailənin, məktəbə tələsən uşağın, öz torpağında işləməyə başlayan insanın həyatında görünür. Uzun illər məcburi köçkünlük yaşamış vətəndaşlarımız üçün bu mənzərələr həsrətin sona çatması və gələcəyin doğma ünvanda qurulması deməkdir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Yeni Azərbaycan Partiyasının Sədri İlham Əliyevin VIII Qurultaydakı çıxışında Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpasını əsas vəzifələrdən biri kimi müəyyənləşdirməsi qayıdışın dövlət siyasətindəki yerini bir daha təsdiqlədi. Tarixi Zəfərin yaratdığı imkanlar bu gün genişmiqyaslı quruculuqla insanların həyatına çevrilir.
Böyük Qayıdış Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpasının sosial və iqtisadi davamıdır. Ordumuzun azad etdiyi torpaqlarda yaşayışın yenidən qurulması dövlətin həmin ərazilərdə uzunmüddətli inkişafı təmin etmək iradəsini göstərir. İşğal illərində dağıdılmış şəhər və kəndlərə həyatın qaytarılması böyük resurs, hazırlıq və əlaqələndirilmiş fəaliyyət tələb edir. Ərazilərin təhlükəsizliyinin təmin olunması, yolların və kommunal sistemlərin qurulması, evlərin, məktəblərin və səhiyyə obyektlərinin yaradılması vahid məqsədə xidmət edir: insanlar doğma yurdda rahat və davamlı həyat qura bilsinlər.
Prezident İlham Əliyev VIII Qurultayda Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun inkişafına indiyədək 28 milyard manat vəsait ayrıldığını bildirdi. Bu rəqəm bərpa prosesinin miqyasını və dövlətin həmin istiqamətdə səfərbər etdiyi imkanları göstərir. Dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, vəsaitin böyük əksəriyyəti infrastruktur layihələrinə yönəldilib və onların böyük hissəsi başa çatıb. İnfrastrukturun önə çəkilməsi qayıdışın ardıcıllığı ilə bağlıdır. Yaşayış məntəqəsində evlərin olması insanların gündəlik həyatını təmin etmək üçün kifayət etmir; su, enerji, yol və xidmət sistemləri də işləməlidir.
İnfrastruktur xərclərinin əhəmiyyəti onun yaratdığı uzunmüddətli imkanlarda görünür. Yeni yol sakinlərin hərəkətini asanlaşdırır, məhsulların daşınmasına və xidmətlərə çıxışa şərait yaradır. Elektrik və su sistemləri həm yaşayışın, həm də istehsalın əsasını təşkil edir. Rabitə imkanları isə təhsil, iqtisadi fəaliyyət və gündəlik ünsiyyət üçün vacibdir. Bu layihələr bir-birini tamamladıqda ərazidə həyatın davamlılığı təmin olunur. Buna görə bərpa prosesini ayrı-ayrı tikililərin sayı ilə yanaşı, onların birlikdə yaratdığı yaşayış və fəaliyyət mühiti əsasında qiymətləndirmək lazımdır.
Qurultaydakı çıxışda Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda 96 min insanın yaşadığı, çalışdığı və təhsil aldığı bildirildi. Bu göstərici bölgədə ictimai və iqtisadi həyatın genişlənməsini ifadə edir. Rəqəmin məzmununu düzgün anlamaq vacibdir: söhbət yalnız köçürülmüş keçmiş məcburi köçkünlərdən deyil, həmin ərazilərdə yaşayan, işləyən və təhsil alan insanların ümumi sayından gedir. Müxtəlif fəaliyyətlərlə bağlı insan axınının artması bölgənin canlandığını göstərir. Tikinti, xidmət, təhsil və digər sahələrdə fəaliyyət yaşayışın bərpasına əlavə dinamika verir.
Prezident İlham Əliyev 48 yaşayış məntəqəsində keçmiş məcburi köçkünlərin artıq məskunlaşdığını da diqqətə çatdırdı. Bu fakt qayıdışın konkret coğrafiyasının genişləndiyini göstərir. Hər bir yaşayış məntəqəsində məskunlaşma yeni ailə həyatının, qonşuluq münasibətlərinin və yerli icmanın formalaşması deməkdir. İnsanların doğma torpaqda gündəlik qayğılarla yaşamağa başlaması quruculuğun ən mühüm nəticəsidir. Qayıdışın dəyəri evin açarının təqdim edilməsi ilə yanaşı, həmin evdə qurulan sabit həyatda üzə çıxır.
Məcburi köçkünlük illərində doğma yurd yaddaşı ailələrdə qorunub. Valideynlərin xatirələri, köhnə fotoşəkillər və nəsildən-nəslə ötürülən söhbətlər torpaqla bağlılığı yaşadıb. İndi qayıdış həmin yaddaşı real yaşayışla birləşdirir. Doğma şəhərini və kəndini ailə xatirələrindən tanıyan gənclər bu gün orada təhsil almaq, işləmək və ailə qurmaq imkanı əldə edirlər. Beləliklə, Böyük Qayıdış keçmişin həsrətini sona çatdırmaqla yanaşı, yeni nəsillərin gələcəyini həmin torpaqlara bağlayır.
Qayıdışın davamlılığı sosial xidmətlərin keyfiyyətindən də asılıdır. Ailə övladının məktəbə gedəcəyini, tibbi yardıma çıxışının olacağını və gündəlik ehtiyaclarını qarşılayacağını bilməlidir. Məktəb, uşaq bağçası, tibb müəssisəsi və ictimai xidmət obyektləri yaşayış mühitinin əsas hissələridir. Bu imkanların evlərin inşası ilə əlaqəli şəkildə yaradılması insanların yeni şəraitə uyğunlaşmasını asanlaşdırır. Sosial infrastruktur həm bugünkü ehtiyaclara, həm də gələcək əhali artımına uyğun planlaşdırıldıqda uzunmüddətli inkişaf üçün daha möhkəm əsas formalaşır.
Məşğulluq məsələsi də Böyük Qayıdışın əsas şərtlərindəndir. İnsan doğma yurdda yaşamaqla bərabər, işləmək və ailəsinin gəlirini təmin etmək istəyir. Kənd təsərrüfatı, sənaye, turizm və xidmət sahələrində fəaliyyətin genişlənməsi bu ehtiyaca cavab verir. Yeni müəssisələrin və kiçik sahibkarlıq imkanlarının yaranması yerli iqtisadi əlaqələri gücləndirə bilər. Qayıdan vətəndaşların peşə bacarıqlarının həmin imkanlarla uzlaşdırılması da vacibdir. İqtisadi fəallıq məskunlaşmanı möhkəmləndirir, məskunlaşma isə yeni xidmətlərə və istehsala tələbat yaradır.
Dövlət başçısının bundan sonrakı illərdə Böyük Qayıdışın daha sürətlə davam edəcəyini bildirməsi görülmüş hazırlıq işlərinin növbəti mərhələdə əhəmiyyətini göstərir. İnfrastrukturun böyük hissəsinin başa çatması yeni yaşayış məntəqələrində məskunlaşma üçün imkanları genişləndirir. Bununla belə, sürət keyfiyyətlə tamamlanmalıdır. Hər ərazinin təhlükəsizlik, tikinti, sosial xidmət və məşğulluq ehtiyaclarının nəzərə alınması qayıdışın səmərəliliyini artırır. Qarşıdakı mərhələnin əsas nəticəsi daha çox ailənin doğma yurdda sabit həyat qurması olmalıdır.
Böyük Qayıdışın iqtisadi təsiri ölkənin ümumi inkişafı baxımından da əhəmiyyətlidir. Uzun illər istifadədən kənarda qalmış torpaqların, istehsal imkanlarının və regional əlaqələrin bərpası yeni fəaliyyət sahələri yaradır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun iqtisadi həyata qoşulması bölgələrin qarşılıqlı əlaqəsini gücləndirir. Burada yaradılan müəssisələr və xidmətlər digər rayonların sahibkarları üçün də əməkdaşlıq imkanları aça bilər. Beləliklə, bərpa prosesi ümummilli inkişafın yeni mənbələrindən birinə çevrilir.
VIII Qurultayda Prezident İlham Əliyev YAP fəallarının və bütün üzvlərinin tarixi vəzifələrin icrasında fəal iştirak edəcəyinə əminliyini ifadə etdi. Böyük Qayıdışın mahiyyətinin cəmiyyətə düzgün çatdırılması bu iştirakın mühüm istiqamətlərindəndir. Görülən işlər haqqında dəqiq məlumat vermək, insanların suallarını cavablandırmaq və qayıdışın sosial-iqtisadi məzmununu izah etmək ideoloji fəaliyyətə konkret məna verir. Bu prosesdə şəhidlərimizin fədakarlığı daim ehtiramla xatırlanmalıdır. Azad torpaqlarda qurulan həyat onların qazandırdığı Qələbənin davam edən nəticəsidir.
VIII Qurultayda müəyyənləşdirilən qayıdış və quruculuq vəzifələri Azərbaycanın Zəfərini gələcək nəsillərin yaşayışına və rifahına bağlayır. Ayrılmış vəsaitlər, yaradılmış infrastruktur və genişlənən məskunlaşma bu məqsədin konkret ifadələridir. Qarşıdakı illərdə qayıdışın sürətlənməsi doğma yurdda yeni həyatın daha geniş coğrafiyada bərpasına imkan verəcək. Hər açılan məktəb, fəaliyyətə başlayan müəssisə və öz evinə qayıdan ailə suveren Azərbaycanın yeni tarixini yaradır. Böyük Qayıdışın ən böyük uğuru insanların azad edilmiş torpaqlarda sabahına inamla yaşamasıdır.

İldırım Zeynalov,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri,
Nefçala şəhər İƏD üzrə nümayəndə