Azərbaycan–Kamboca ticarət əlaqələri yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyur

Dövlətlər arasında siyasi münasibətlərin yüksək səviyyədə olması iqtisadi əməkdaşlıq üçün mühüm zəmin yaradır. Lakin bu zəminin ticarətə, sərmayəyə və birgə layihələrə çevrilməsi ayrıca fəaliyyət tələb edir. Azərbaycan ilə Kamboca arasında münasibətlərdə hazırkı mərhələnin əsas xüsusiyyəti də siyasi etimadın iqtisadi imkanlarla tamamlanmasıdır. Kambocanın Baş naziri Hun Manetin Azərbaycana səfəri zamanı Prezident İlham Əliyevin oktyabrın 12-də mətbuata verdiyi bəyanat bu istiqamətdə qarşıda duran vəzifələri aydın göstərdi.
Dövlətimizin başçısı iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin hələlik aşağı səviyyədə olduğunu bildirdi və səfərdən sonra bu sahədə canlanma gözlədiyini vurğuladı. Ticarət və investisiya əməkdaşlığının praktik məsələləri ilə məşğul olacaq birgə işçi qrupunun yaradılması, biznes forumu və birgə istehsal imkanlarının müzakirəsi həmin gözləntinin konkret fəaliyyətlə əlaqələndirildiyini göstərir. Prezidentin diqqət çəkdiyi məsafə və məlumat çatışmazlığı isə əməkdaşlığın inkişafına təsir edən maneələri müəyyənləşdirir.
Bu yanaşmanın iqtisadi mənası mövcud potensialın araşdırılması və real layihələrə çevrilməsidir. Ticarət dövriyyəsinin aşağı olması özlüyündə imkanların məhdudluğunu göstərmir. Bəzən şirkətlər qarşı tərəfin bazarını, tələbatını və iş şəraitini kifayət qədər tanımadıqları üçün əməkdaşlığa başlamırlar. Belə vəziyyətdə ilk vəzifə hansı məhsul və xidmətlərin rəqabətqabiliyyətli ola biləcəyini, onların hansı şərtlərlə bazara çıxarıla biləcəyini müəyyənləşdirməkdir.
Məlumat çatışmazlığı biznes üçün əlavə qeyri-müəyyənlik yaradır. Sahibkar yeni bazara daxil olarkən etibarlı tərəfdaş, məhsula tələbat, sertifikatlaşdırma qaydaları, ödəniş imkanları və çatdırılma xərcləri haqqında məlumat əldə etməlidir. Bu suallara cavab tapılmadıqda hətta qarşılıqlı maraq da müqaviləyə çevrilməyə bilər. Buna görə iqtisadi əlaqələrin genişlənməsində düzgün məlumat mübadiləsi diplomatik təmasların praktik davamı kimi çıxış edir.
Biznes forumlarının əhəmiyyəti məhz bu mərhələdə üzə çıxır. Birbaşa görüş şirkətlərə qarşı tərəfin imkanlarını və gözləntilərini öyrənmək imkanı verir. Bununla belə, forumun nəticəsi iştirakçıların sayı ilə deyil, sonrakı əlaqələrin davamlılığı ilə qiymətləndirilməlidir. İlkin danışıqlar məhsul nümunələrinin təqdim edilməsinə, kommersiya təkliflərinin hazırlanmasına və sınaq tədarüklərinə keçdikdə iqtisadi əməkdaşlıq daha konkret məzmun qazanır.
Birgə işçi qrupu isə həmin prosesdə əlaqələndirici rol oynaya bilər. Onun fəaliyyətinin səmərəsi perspektivli sahələrin seçilməsi, biznesin qarşılaşdığı maneələrin müəyyənləşdirilməsi və aidiyyəti qurumlar arasında ünsiyyətin təşkilindən asılı olacaq. Ümumi əməkdaşlıq niyyətinin icra mərhələsinə keçməsi üçün vəzifələr, müddətlər və gözlənilən nəticələr aydınlaşdırılmalıdır. Belə mexanizm dövlət səviyyəsində əldə olunan razılaşmaların şirkətlərin gündəlik fəaliyyətinə çatdırılmasını asanlaşdıra bilər.
Coğrafi məsafə də iqtisadi hesablamalarda nəzərə alınmalıdır. Uzaq bazarla əməkdaşlıqda məhsulun satış qiyməti ilə yanaşı, daşınma, sığorta, saxlanma və çatdırılma müddəti əhəmiyyət daşıyır. Bəzi məhsullar üçün bu xərclər rəqabət imkanlarını azalda, digərləri üçün isə idarəolunan səviyyədə qala bilər. Deməli, əməkdaşlığın başlanğıcında bütün sahələrə eyni yanaşmaq əvəzinə, iqtisadi baxımdan daha əsaslandırılmış istiqamətləri müəyyənləşdirmək vacibdir.
Bu səbəbdən ticarətin inkişafı mərhələli şəkildə qurula bilər. İlk əməliyyatlarda kiçik həcmli tədarüklər bazarın reaksiyasını öyrənməyə, logistikanı yoxlamağa və tərəfdaşlar arasında etimad yaratmağa imkan verir. Uğurlu nəticələr əldə olunduqca müqavilələrin həcmi və əhatəsi genişlənə bilər. Belə yanaşma şirkətlərin risklərini daha düzgün qiymətləndirməsinə və uzunmüddətli əlaqələr qurmasına kömək edir.
Ticarətlə sərmayə əməkdaşlığının birlikdə nəzərdən keçirilməsi də mühüm məqamdır. Qarşılıqlı məhsul mübadiləsi bazarı tanımaq üçün başlanğıc ola bilər. Davamlı tələb və etibarlı tərəfdaşlıq yarandıqda birgə istehsalın iqtisadi məqsədəuyğunluğunu araşdırmaq mümkündür. Bu halda əməkdaşlıq məhsulun alınması və satılması ilə yanaşı, istehsal təcrübəsinin, texnologiyanın və idarəetmə biliklərinin mübadiləsini də əhatə edə bilər.
Birgə istehsal layihəsinin uğuru isə siyasi münasibətlərdən əlavə, kommersiya əsaslandırması tələb edir. Məhsulun satış imkanları, xammal təminatı, maliyyələşmə, kadr hazırlığı və tərəflərin öhdəlikləri əvvəlcədən qiymətləndirilməlidir. Qarşılıqlı marağın real iqtisadi fayda ilə tamamlanması layihənin davamlılığını gücləndirir. Bu baxımdan düzgün seçilmiş bir neçə təşəbbüs geniş, lakin icrası qeyri-müəyyən layihələr siyahısından daha təsirli nəticə verə bilər.
Azərbaycan üçün yeni bazarlarla əlaqələrin qurulması ixrac imkanlarının şaxələndirilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Müxtəlif istiqamətlərdə tərəfdaşların olması müəssisələrin daha geniş tələbə uyğunlaşmasına, məhsulun keyfiyyətini və təqdimatını təkmilləşdirməsinə şərait yarada bilər. Yeni bazara çıxış sahibkardan rəqabətə hazırlıq tələb edir. Bu hazırlıq istehsalın sabitliyini, standartlara uyğunluğu və müqavilə öhdəliklərinin vaxtında yerinə yetirilməsini əhatə edir.
İqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsi prosesində özəl sektorun təşəbbüsü həlledici rol oynayır. Dövlətlər əlaqələr üçün əlverişli şərait və ünsiyyət mexanizmləri yaradır, şirkətlər isə konkret imkanları araşdıraraq kommersiya qərarları qəbul edirlər. Bu iki fəaliyyət bir-birini tamamladıqda siyasi dialoq iqtisadi nəticə verir. Sahibkarların ehtiyaclarının nəzərə alınması və qarşılaşdıqları sualların operativ cavablandırılması əməkdaşlığın inkişaf tempinə təsir göstərir.
Prezident İlham Əliyevin bəyanatından çıxan əsas nəticə Azərbaycan–Kamboca iqtisadi münasibətlərində imkanların praktik şəkildə qiymətləndirilməsi mərhələsinin önə çıxmasıdır. Qarşılıqlı tanışlığın artırılması, biznes əlaqələrinin davam etdirilməsi və iqtisadi cəhətdən əsaslandırılmış layihələrin seçilməsi ticarətdə gözlənilən canlanmanın başlıca şərtləridir. Yeni mərhələnin uğuru əldə olunan razılaşmaların davamlı müqavilələrə, qarşılıqlı sərmayəyə və hər iki tərəf üçün faydalı nəticələrə çevrilməsi ilə ölçüləcək.

Yalçın Abıyev,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri
Yuxarı Qaramanlı İƏD üzrə nümayəndə