Mina təhlükəsinə qarşı əməkdaşlıq: ortaq problem və birgə imkanlar

Müharibənin nəticələri hərbi əməliyyatların başa çatması ilə aradan qalxmır. Torpaqda qalan minalar və partlamamış sursatlar illər sonra da insan həyatını təhlükəyə atır, yaşayış məntəqələrinin bərpasını və təsərrüfat fəaliyyətini çətinləşdirir. Bu təhlükənin xüsusiyyəti onun gündəlik həyatın adi hərəkətlərini belə riskə çevirməsidir. İnsan evinə qayıdarkən, əkin sahəsinə gedərkən və ya yol çəkilişində çalışarkən müharibədən miras qalmış təhlükə ilə üzləşə bilər. Buna görə minatəmizləmə təhlükəsiz yaşayışın və davamlı inkişafın əsas şərtlərindəndir.
Prezident İlham Əliyevin Kambocanın Baş naziri Hun Manetin Azərbaycana səfəri zamanı oktyabrın 12-də mətbuata verdiyi bəyanatda mina probleminə toxunması iki ölkənin əməkdaşlığında mühüm humanitar istiqaməti önə çıxardı. Dövlətimizin başçısı hər iki ölkənin minalardan əziyyət çəkdiyini bildirərək təcrübə, bilik və praktik bacarıqların mübadiləsinin, həmçinin təlimlərin keçirilməsinin əhəmiyyətini vurğuladı. O, işğaldan azad edilmiş torpaqlarda mina partlayışları nəticəsində ötən illər ərzində 400-dən çox insanın həlak olduğunu və ya xəsarət aldığını diqqətə çatdırdı.
Bu rəqəmin arxasında insan taleləri və ailələrin üzləşdiyi ağır itkilər dayanır. Mina hadisəsi bir insanın sağlamlığını və əmək qabiliyyətini dəyişməklə onun ailəsinin həyatına da uzunmüddətli təsir göstərə bilər. Müalicə, reabilitasiya, psixoloji dəstək və yenidən məşğulluq imkanları belə hallarda xüsusi əhəmiyyət qazanır. Deməli, mina problemi ilə mübarizənin humanitar məzmunu həm hadisələrin qarşısının alınmasını, həm də zərərçəkən insanların sonrakı həyatına dəstəyi əhatə edir.
Azərbaycan üçün mina təhlükəsi doğma yurda qayıdışın təhlükəsizliyi ilə birbaşa bağlıdır. Yaşayış binalarının, məktəblərin və yolların tikilməsi bərpa prosesinin mühüm hissəsidir. İnsanların həmin ərazilərdə rahat yaşaması və işləməsi üçün torpağın təhlükəsizliyi də təmin olunmalıdır. Əkin sahəsindən istifadə, su xəttinin çəkilməsi və yeni infrastrukturun yaradılması minatəmizləmə işləri ilə əlaqələndirilməlidir. Bu baxımdan təmizlənən hər bir ərazi həm insan həyatının qorunmasına, həm də iqtisadi fəaliyyətin bərpasına imkan yaradır.
Mina təhlükəsinin iqtisadi təsiri də genişdir. İstifadəyə açılmayan torpaq sahəsi kənd təsərrüfatında, tikintidə və digər fəaliyyətlərdə əlavə məhdudiyyət deməkdir. Təhlükənin araşdırılması və aradan qaldırılması layihələrin müddətinə, resurs bölgüsünə və işlərin ardıcıllığına təsir edir. Buna görə minatəmizləmə bərpa proqramlarının planlaşdırılmasında ilkin mərhələlərdən nəzərə alınmalıdır. Təhlükəsizliklə inkişaf arasında belə əlaqələndirmə resurslardan daha düzgün istifadə etməyə kömək edir.
Azərbaycan və Kambocanın ortaq problem ətrafında əməkdaşlığı məhz bu çoxşaxəli təcrübənin paylaşılması baxımından dəyərlidir. Müxtəlif şəraitdə əldə edilmiş biliklər təhlükənin qiymətləndirilməsi, işlərin təşkili və insanların maarifləndirilməsi üçün faydalı ola bilər. Bununla yanaşı, təcrübə mübadiləsi yerli şəraitin xüsusiyyətlərini nəzərə almalıdır. Ərazinin relyefi, torpaq və bitki örtüyü, təhlükənin xarakteri və istifadəyə dair planlar fərqli yanaşmalar tələb edə bilər. Əməkdaşlığın səmərəsi uyğun təcrübənin seçilib tətbiq olunmasından yaranır.
Birgə təlimlər peşəkar bacarıqların inkişafı üçün konkret imkanlardan biridir. Minatəmizləmə dəqiqlik, intizam və davamlı hazırlıq tələb edən fəaliyyətdir. Mütəxəssislərin müxtəlif iş şəraitinə dair biliklərinin genişlənməsi təhlükəsiz fəaliyyətin təşkilinə töhfə verə bilər. Təlimlərdə əməyin mühafizəsi, məlumatların düzgün qeydə alınması, keyfiyyətə nəzarət və fövqəladə vəziyyətlərə hazırlıq kimi məsələlərin müzakirəsi də əhəmiyyətlidir. Belə əməkdaşlığın nəticəsi gündəlik işin təhlükəsizliyində və səmərəliliyində görünməlidir.
Mina təhlükəsinin aradan qaldırılmasında məlumatların idarə olunması ayrıca rol oynayır. Təhlükəli ərazilər haqqında məlumatların toplanması, yoxlanılması və yenilənməsi işlərin düzgün planlaşdırılmasına kömək edir. Hansı sahələrin əvvəlcə araşdırılacağı və təmizlənəcəyi barədə qərarlar yaşayış, infrastruktur və təsərrüfat ehtiyacları ilə əlaqələndirilməlidir. Etibarlı məlumat həm mütəxəssislərin fəaliyyətini istiqamətləndirir, həm də bərpa prosesində iştirak edən qurumlar arasında koordinasiyanı gücləndirir.
Əhalinin maarifləndirilməsi texniki fəaliyyətin mühüm tamamlayıcısıdır. İnsanlar təhlükəli ərazilərə daxil olmağın riskini, xəbərdarlıq nişanlarının əhəmiyyətini və şübhəli əşya gördükdə necə davranmalı olduqlarını bilməlidirlər. Bu məlumat yaşa və auditoriyanın ehtiyaclarına uyğun, aydın şəkildə çatdırılmalıdır. Xüsusilə uşaqlar üçün maarifləndirmə qorxu yaratmaqdan çox, təhlükəsiz davranış vərdişlərini formalaşdırmağa xidmət etməlidir. İşçilər, sakinlər və əraziyə səfər edən şəxslər üçün də müntəzəm məlumatlandırma vacibdir.
Mina problemindən əziyyət çəkən ölkələr arasında əməkdaşlıq beynəlxalq diqqətin bu məsələyə yönəldilməsinə də kömək edə bilər. Humanitar nəticələrin və inkişaf qarşısındakı maneələrin birgə təqdim olunması ehtiyacların daha aydın anlaşılmasına imkan yaradır. Belə münasibətlər peşəkar biliklərin, texniki imkanların və təşkilati təcrübənin paylaşılması üçün əlavə əlaqələr formalaşdıra bilər. Ortaq problemin mövcudluğu əməkdaşlığın məqsədini də konkretləşdirir: insan həyatını qorumaq və təhlükəsiz ərazilərin istifadəsini genişləndirmək.
Bu prosesdə zərərçəkən insanların ehtiyacları da diqqətdə qalmalıdır. Fiziki reabilitasiya ilə yanaşı, psixoloji yardım, peşə hazırlığı və ictimai həyata fəal qayıdış imkanları vacibdir. İnsan sağlamlığını itirdikdən sonra ailəsi və cəmiyyəti ilə münasibətlərində yeni çətinliklərlə üzləşə bilər. Dəstəyin davamlı və fərdi ehtiyaclara uyğun təşkili onun müstəqilliyini və həyat keyfiyyətini artırmağa kömək edir. Humanitar əməkdaşlıq bu sahədə təcrübə mübadiləsi üçün də imkan yarada bilər.
Prezident İlham Əliyevin bəyanatında mina probleminin ikitərəfli münasibətlərin gündəliyinə daxil edilməsi təhlükəsizlik və inkişaf arasındakı əlaqəni göstərir. Ticarət, sərmayə və digər əməkdaşlıq istiqamətləri insanların təhlükəsiz yaşadığı mühitdə daha davamlı nəticə verir. Mina təhlükəsinin azaldılması isə həmin mühitin yaradılmasına birbaşa xidmət edir.
Azərbaycan–Kamboca əməkdaşlığının bu istiqamətdə əhəmiyyəti ortaq təcrübənin praktik faydaya çevrilməsi ilə ölçüləcək. Mütəxəssislərin hazırlığı, məlumat mübadiləsi, əhalinin maarifləndirilməsi və zərərçəkənlərə dəstək bir-birini tamamlayan fəaliyyət sahələridir. Bu sahələrdə qurulan əməkdaşlıq insanların həyatını qorumağa, torpaqların təhlükəsiz istifadəsinə və müharibənin uzunmüddətli nəticələrinin aradan qaldırılmasına töhfə verə bilər.

Böyükkişi Cəbrayılov,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədr müavini
Qırmızıkənd kənd tam orta məktəbin direktoru