Azərbaycan və Kamboca arasında imzalanmış sənədlər əməkdaşlığın hüquqi əsaslarını möhkəmləndirir

Dövlətlər arasında münasibətlərin davamlı inkişafı siyasi etimadın konkret əməkdaşlıq mexanizmləri ilə tamamlanmasını tələb edir. Yüksək səviyyəli görüşlər istiqaməti müəyyənləşdirir, imzalanmış sənədlər isə həmin istiqamətdə fəaliyyət üçün hüquqi və institusional zəmin yaradır. Azərbaycan ilə Kamboca arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi baxımından oktyabrın 12-də Prezident İlham Əliyevin və Baş nazir Hun Manetin iştirakı ilə mübadilə olunan sənədlərin əhəmiyyəti də bu əlaqədə üzə çıxır.
Səfər çərçivəsində üç sənəd mübadilə olunub: hökumətlər arasında ticarət və iqtisadi əməkdaşlıq haqqında Çərçivə Sazişi; gəlirlərə görə vergilərə münasibətdə ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılması, vergidən yayınmanın və vergi üstünlüklərindən sui-istifadənin qarşısının alınması haqqında Saziş; ADA Universiteti ilə Kambocanın Diplomatiya və Beynəlxalq Əlaqələr Milli İnstitutu arasında əməkdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumu. Bu sənədlər iqtisadi əlaqələr, vergi münasibətləri və peşəkar bilik mübadiləsi üzrə əməkdaşlıq istiqamətlərini əhatə edir.
Sənədlərin birlikdə qiymətləndirilməsi göstərir ki, tərəfdaşlığın inkişafına bir neçə səviyyədə yanaşılır. İqtisadi əlaqələrin genişlənməsi üçün təşkilati çərçivə, biznes qərarları üçün vergi məsələlərinin aydınlığı, uzunmüddətli münasibətlər üçün isə peşəkar təmaslar əhəmiyyətlidir. Bu istiqamətlər bir-birini tamamladıqda əməkdaşlığın davamlılığı güclənə bilər. Siyasi razılaşmanın praktik nəticə verməsi də məhz belə əlaqəli fəaliyyət tələb edir.
Ticarət və iqtisadi əməkdaşlıq haqqında Çərçivə Sazişinin əhəmiyyəti münasibətlərin inkişafı üçün ümumi əsas yaratmasındadır. Yeni bazarla işləmək istəyən şirkətlər üçün dövlət qurumları arasında əlaqələrin və əməkdaşlıq istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi faydalıdır. Belə çərçivə iqtisadi təşəbbüslərin müzakirəsini və aidiyyəti tərəflər arasında ünsiyyəti asanlaşdıra bilər. Konkret nəticə isə bu imkanlardan necə istifadə olunacağından, hansı layihələrin seçiləcəyindən və onların icrasının necə təşkil ediləcəyindən asılıdır.
Prezident İlham Əliyevin mətbuata bəyanatında ticarət və investisiya əməkdaşlığının praktik məsələləri ilə məşğul olacaq birgə işçi qrupuna diqqət çəkməsi də icra mexanizminin əhəmiyyətini göstərir. Dövlətimizin başçısının məlumat çatışmazlığının aradan qaldırılmasını vacib hesab etməsi əməkdaşlığın qarşısındakı maneələrdən birini konkretləşdirir. Hüquqi çərçivə, qarşılıqlı məlumatlandırma və biznes təmasları birlikdə siyasi iradənin iqtisadi fəaliyyətə çevrilməsinə xidmət edə bilər.
İkiqat vergitutma ilə bağlı saziş isə iqtisadi münasibətlərin daha xüsusi, lakin mühüm tərəfinə aiddir. Sərhədlərarası fəaliyyət göstərən müəssisə gəlirinin hansı ölkədə və hansı qaydada vergiyə cəlb olunacağını bilməlidir. Bu məsələdə qeyri-müəyyənlik layihənin gəlirliliyinin hesablanmasını çətinləşdirə bilər. İkiqat vergitutmanın aradan qaldırılmasına yönələn hüquqi tənzimləmə biznesin vergi öhdəliklərini daha aydın qiymətləndirməsi üçün zəmin yaradır.
Burada iqtisadi məntiq sadədir: sahibkar sərmayə qoymazdan əvvəl xərclərini, risklərini və gözlənilən gəlirini hesablayır. Vergi münasibətlərinin aydınlığı həmin hesablamanın vacib hissəsidir. Eyni gəlirin iki yurisdiksiyada vergiyə cəlb olunması riski layihənin maliyyə nəticələrinə təsir göstərə bilər. Bu səbəbdən müvafiq sazişlər beynəlxalq iqtisadi əməkdaşlığın təşkili baxımından əhəmiyyətli vasitələr sayılır. Onların konkret əməliyyatlara tətbiqi isə sənədin müddəalarından və nəzərdə tutulan prosedurlardan asılıdır.
Sazişin adında vergidən yayınmanın və vergi üstünlüklərindən sui-istifadənin qarşısının alınmasının da göstərilməsi mühüm məqamdır. Bu, əməkdaşlığın inkişafı ilə maliyyə intizamının qorunmasının yanaşı nəzərdən keçirildiyini ifadə edir. Biznes üçün əlverişli hüquqi mühit şəffaf və məsuliyyətli fəaliyyətlə tamamlanmalıdır. Vergi münasibətlərində aydınlıq həm müəssisələrin planlaşdırılmasına, həm də dövlətlərin qanuni fiskal maraqlarının qorunmasına xidmət edir.
ADA Universiteti ilə Kambocanın Diplomatiya və Beynəlxalq Əlaqələr Milli İnstitutu arasında memorandum isə münasibətlərin insan və bilik amilini önə çıxarır. Dövlətlərarası əməkdaşlığın keyfiyyəti onu həyata keçirən mütəxəssislərin hazırlığından da asılıdır. Qarşı tərəfin tarixi, idarəçilik təcrübəsi, xarici siyasət yanaşması və institusional xüsusiyyətləri haqqında bilik danışıqların və gündəlik ünsiyyətin səmərəsini artıra bilər.
Bu baxımdan təhsil və peşəkar əlaqələr sahəsində əməkdaşlıq uzunmüddətli əhəmiyyət daşıyır. İki qurum arasında yaradılan çərçivə gələcək birgə təşəbbüslərin müəyyənləşdirilməsi üçün imkan açır. Müvafiq razılaşmalar əsasında təşkil oluna biləcək müzakirələr, elmi əlaqələr və təcrübə mübadiləsi mütəxəssislərin qarşılıqlı anlayışını dərinləşdirə bilər. Belə təmaslar dövlətlərarası münasibətlərin davamlılığına xidmət edən peşəkar əlaqələrin formalaşmasına kömək edir.
Üç sənədin müxtəlif sahələri əhatə etməsi əməkdaşlığın çoxşaxəli xarakterini göstərir. İqtisadi sazişlər biznesin fəaliyyəti üçün çərçivə yaradır, vergi tənzimləməsi maliyyə məsələlərinin aydınlaşdırılmasına yönəlir, təhsil qurumları arasındakı əlaqə isə münasibətlərin bilik və kadr təminatını gücləndirmək imkanı verir. Bu istiqamətlər üzrə irəliləyiş bir-birinə müsbət təsir göstərə bilər. Daha yaxşı məlumatlandırılmış mütəxəssislər əməkdaşlığı səmərəli təşkil edə, daha aydın qaydalar isə iqtisadi təşəbbüslərə marağı artıra bilər.
İmzalanma faktı ilə sənədlərin tətbiqindən yaranan nəticələri də düzgün fərqləndirmək lazımdır. Hüquqi sənədin qüvvəyə minməsi və icrası onun özündə nəzərdə tutulan şərtlər və müvafiq prosedurlarla bağlıdır. Buna görə yeni razılaşmaların yaratdığı imkanları qiymətləndirərkən artıq əldə edilmiş nəticələrlə gələcək perspektivlər bir-birindən seçilməlidir. Bu dəqiqlik əməkdaşlığın inkişafını obyektiv izləməyə kömək edir.
Növbəti mərhələdə əsas əhəmiyyət icranın təşkilinə məxsus olacaq. Aidiyyəti qurumlar arasında davamlı əlaqə, biznesin məlumatlandırılması, perspektivli təşəbbüslərin seçilməsi və görülən işlərin nəticələrinin qiymətləndirilməsi hüquqi bazanın praktik faydasını artırır. Şirkətlər və mütəxəssislər yaradılmış imkanlardan istifadə edə bildikdə sənədlər gündəlik əməkdaşlığın işlək vasitəsinə çevrilir.
Azərbaycan və Kamboca arasında imzalanmış sənədlər münasibətlərin genişlənməsi üçün mühüm zəmin yaradır. Onların əhəmiyyəti iqtisadi maraqların, hüquqi aydınlığın və peşəkar bilik mübadiləsinin vahid əməkdaşlıq gündəliyində birləşməsidir. Bu zəminin davamlı nəticəyə çevrilməsi isə razılaşmaların ardıcıl icrasından və tərəflərin konkret təşəbbüsləri inkişaf etdirmək bacarığından asılı olacaq.

Aidə Dadaşova
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədr müavini
Xıllı qəsəbə 2 saylı tam orta məktəbin direktor müavini