Azərbaycan və Laos arasında dostluqdan çoxşaxəli əməkdaşlığa

Dövlətlər arasında dostluğun davamlılığı zamanla, onun inkişaf imkanları isə dəyişən şəraitə uyğun yeni əməkdaşlıq sahələrinin müəyyənləşdirilməsi ilə ölçülür. Tarixi əlaqələr qarşılıqlı etimad yaradır, lakin bu etimadın müasir ehtiyaclara cavab verən münasibətlərə çevrilməsi siyasi iradə və ardıcıl fəaliyyət tələb edir. Laos Xalq Demokratik Respublikasının Prezidenti Thonqlun Sisulitin Azərbaycana rəsmi səfəri bu baxımdan iki ölkə arasında münasibətlərin gələcəyinə daha geniş yanaşmaq imkanı yaratmışdır. Prezident İlham Əliyevin oktyabrın 13-də mətbuata verdiyi bəyanat siyasi yaxınlığın iqtisadi, humanitar və nəqliyyat sahələrində əməkdaşlıqla tamamlanmasının əhəmiyyətini ortaya qoymuşdur.
Səfərin mühüm xüsusiyyətlərindən biri onun Laos Prezidentinin Azərbaycana ilk rəsmi səfəri olmasıdır. Bu hadisə uzun illər ərzində formalaşmış əlaqələrin dövlət başçıları səviyyəsində yeni məzmunla zənginləşdirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır. Otuz ildən artıq diplomatik münasibətlərə malik iki ölkənin əməkdaşlığı daha geniş sahələrə yönəltmək niyyəti dostluğun praktik nəticələrə çevrilməsi üçün siyasi zəmin yaradır.
Azərbaycan–Laos münasibətlərinin tarixi yaddaşında Heydər Əliyevin fəaliyyəti xüsusi yer tutur. Laos Prezidenti bəyanatında Ulu Öndərin 1986-cı ildə Laos Xalq İnqilabı Partiyasının dördüncü qurultayında iştirakını xatırlatmış, həmin səfərlə bağlı xoş xatirələrin yaşadığını bildirmişdir. Bu məqam göstərir ki, münasibətlərin tarixi əsası yalnız diplomatik sənədlərlə məhdudlaşmır. Dövlət xadimlərinin fəaliyyəti və xalqlar arasında yaranan müsbət münasibət də sonrakı əməkdaşlığa təsir edən amillərdəndir.
Tarixi bağlılığın müasir münasibətlərdə dəyəri qarşılıqlı etimadı möhkəmləndirməsidir. Bununla belə, keçmişə ehtiram gələcək fəaliyyətin əvəzi ola bilməz. Əlaqələrin inkişafı üçün yeni ehtiyacların müəyyənləşdirilməsi, tərəflərin imkanlarının müqayisəsi və həyata keçirilə bilən təşəbbüslərin hazırlanması lazımdır. Bakı görüşlərinin əhəmiyyəti də tarixi dostluğa söykənərək əməkdaşlığın bugünkü və gələcək istiqamətlərinin müzakirə edilməsindədir.
Siyasi münasibətlərdə mövcud olan qarşılıqlı dəstək bu prosesin əsas dayaqlarındandır. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində həmrəyliyin, parlamentlərarası əlaqələrin və digər siyasi əməkdaşlıq mexanizmlərinin inkişafına diqqət yetirilmişdir. Belə əlaqələr dövlətlərin bir-birinin mövqeyini daha yaxşı anlamasına və müntəzəm dialoq aparmasına kömək edir. Müxtəlif səviyyələrdə ünsiyyətin davam etməsi münasibətləri ayrı-ayrı görüşlərdən asılı olmayan, ardıcıl əməkdaşlıq formasına çevirə bilər.
Səfər zamanı qəbul edilmiş Birgə Bəyanat gələcək fəaliyyətin əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirən siyasi çərçivə kimi əhəmiyyətlidir. Onun praktik dəyəri razılaşdırılmış yanaşmaların aidiyyəti qurumların fəaliyyətində necə davam etdiriləcəyindən asılı olacaq. Dövlət başçıları səviyyəsində ifadə olunan iradənin sonrakı danışıqlar, işgüzar əlaqələr və konkret layihələrlə tamamlanması münasibətlərin inkişafında həlledici mərhələdir.
İqtisadi sahədə isə mövcud imkanlarla real nəticələr arasında fərq diqqət çəkir. Prezident İlham Əliyev hazırkı ticarət dövriyyəsinin iki ölkənin potensialını və niyyətini əks etdirmədiyini bildirmişdir. Bu qiymətləndirmə əməkdaşlığın genişləndirilməsinə ehtiyac olduğunu göstərir. Siyasi münasibətlərin yüksək səviyyəsi iqtisadi fəaliyyət üçün əlverişli başlanğıcdır, lakin sahibkarların bazarlar haqqında məlumat əldə etməsi, uyğun tərəfdaşlar tapması və kommersiya imkanlarını qiymətləndirməsi ayrıca iş tələb edir.
Energetika, mədənçilik və kənd təsərrüfatı sahələrində əməkdaşlıq imkanlarının müzakirəsi münasibətlərin iqtisadi məzmununu genişləndirə bilər. Burada əsas məsələ sahələrin sadalanmasından onların konkret layihələr üzrə qiymətləndirilməsinə keçməkdir. Hər bir istiqamətdə iqtisadi səmərəlilik, texniki imkanlar və qarşılıqlı fayda müəyyənləşdirilməlidir. Bu yanaşma əməkdaşlığın nəticələrini daha aydın görməyə və resursları əsaslandırılmış təşəbbüslərə yönəltməyə imkan verər.
Nəqliyyat və bağlantılar mövzusu da ikitərəfli münasibətlərə daha geniş coğrafi baxış gətirir. Görüşdə Laosun qonşu ölkələrlə dəmir yolu bağlantıları layihələrinin gələcəkdə Trans-Xəzər nəqliyyat marşrutu ilə əlaqələndirilməsi perspektivi müzakirə edilmişdir. Bu imkanın reallaşması müvafiq layihələrin tamamlanması və daşımaların təşkili ilə bağlıdır. Bununla belə, mövzunun gündəliyə daxil edilməsi Azərbaycan–Laos əməkdaşlığının iki ölkə arasındakı birbaşa əlaqələrdən daha geniş nəqliyyat şəbəkələri çərçivəsində də nəzərdən keçirildiyini göstərir.
Coğrafi məsafə iqtisadi münasibətlərdə xərc və təşkilati çətinlik yarada bilər. Nəqliyyat bağlantılarının inkişafı həmin məsafənin təsirini azaltmaq və bazarlara çıxışı asanlaşdırmaq baxımından əhəmiyyətlidir. Buna görə ticarət, sərmayə və logistika məsələlərinin birlikdə qiymətləndirilməsi daha səmərəli nəticə verə bilər. İstehsal olunan məhsulun hansı yolla və hansı şərtlərlə bazara çatdırılacağı iqtisadi layihənin uğuruna birbaşa təsir göstərir.
Azərbaycan və Laosu yaxınlaşdıran digər bir məsələ müharibələrin uzunmüddətli humanitar nəticələridir. Bəyanatlarda mina təhlükəsinin insanların həyatına və sağlamlığına davam edən təsirinə toxunulmuşdur. İki ölkənin üzləşdiyi təhlükələrin tarixi və xüsusiyyətləri fərqli olsa da, təhlükəsiz həyatın təmin edilməsi ortaq ehtiyacdır. Bu sahədə təcrübə mübadiləsi, mütəxəssis hazırlığı və uyğun texnologiyaların tətbiqi üzrə əməkdaşlıq insanların qorunmasına xidmət edə bilər. Belə əməkdaşlıq dostluğun konkret humanitar məzmun qazanması baxımından xüsusi dəyər daşıyır.
Təhsil əlaqələri isə münasibətlərin cəmiyyətlər arasında davamlı əsaslarını gücləndirə bilər. Vaxtilə Azərbaycanda təhsil almış laoslu tələbələrin təcrübəsi bu istiqamətdə mühüm tarixi zəmin yaradır. Təhsil əməkdaşlığının bərpası peşəkar hazırlıqla yanaşı, iki ölkəni tanıyan və onların arasında əlaqələr qurmağa qadir insanların yetişməsinə kömək edə bilər. İnsanlar arasında yaranan münasibətlər siyasi və iqtisadi əməkdaşlığın uzunmüddətli inkişafını dəstəkləyən amilə çevrilir.
Çoxşaxəli əməkdaşlığın üstünlüyü onun müxtəlif sahələrdə bir-birini tamamlayan əlaqələr yaratmasıdır. Təhsil mütəxəssis hazırlığını dəstəkləyir, nəqliyyat ticarət imkanlarını genişləndirir, siyasi dialoq qarşılıqlı etimadı möhkəmləndirir, humanitar əməkdaşlıq isə münasibətləri insanların gündəlik ehtiyaclarına yaxınlaşdırır. Bu istiqamətlərin əlaqəli şəkildə inkişaf etdirilməsi dostluğun daha möhkəm və davamlı əsaslar üzərində qurulmasına xidmət edə bilər.
Laos Prezidentinin Azərbaycana rəsmi səfəri münasibətlərin tarixi əsaslarını xatırlatmaqla yanaşı, onların gələcək inkişafı üçün yeni imkanları gündəmə gətirmişdir. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında vurğulanan qarşılıqlı iradə bu imkanların reallaşdırılması üçün mühüm başlanğıcdır. Növbəti mərhələnin nəticəsi isə razılaşmaların ardıcıl fəaliyyətə, fəaliyyətin konkret əməkdaşlığa çevrilməsində görünəcək. Azərbaycan və Laos arasında dostluğun yeni məzmunu məhz xalqlar üçün fayda yaradan bu əlaqələrlə formalaşacaq.

Gülnarə Qasımova,
YAP Neftçala rayon təşkilatının fəal üzvü
Neftçala rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin direktoru