Azərbaycanın xarici sərmayə siyasəti Laosla iqtisadi əməkdaşlığa yeni imkanlar açır

Dövlətlər arasında siyasi münasibətlərin iqtisadi nəticəyə çevrilməsi əməkdaşlığın davamlılığını müəyyənləşdirən əsas amillərdəndir. Qarşılıqlı etimad işgüzar əlaqələr üçün əlverişli mühit yaradır, lakin bu etimadın real layihələr, istehsal və ticarət münasibətləri ilə tamamlanması ayrıca fəaliyyət tələb edir. Laos Xalq Demokratik Respublikasının Prezidenti Thonqlun Sisulitin Azərbaycana rəsmi səfəri zamanı Prezident İlham Əliyevin oktyabrın 13-də mətbuata verdiyi bəyanatda məhz bu məsələyə diqqət yönəldilməsi iki ölkənin münasibətlərində iqtisadi əməkdaşlığın gücləndirilməsi niyyətini ortaya qoyur.
Azərbaycan və Laos arasında siyasi əlaqələrin inkişafı iqtisadi münasibətlərin genişləndirilməsi üçün mühüm əsasdır. Bununla belə, diplomatik yaxınlıq öz-özünə yüksək ticarət dövriyyəsi və sərmayə axını yaratmır. İş adamlarının bazarlar haqqında məlumatlı olması, tərəfdaşların müəyyənləşdirilməsi, layihələrin iqtisadi əsaslandırılması və onların həyata keçirilməsi şərtlərinin aydınlaşdırılması lazımdır. Səfərin iqtisadi əhəmiyyətini də siyasi dialoqdan praktik əməkdaşlığa keçid üçün yaratdığı imkanlar baxımından qiymətləndirmək daha doğru olar.
Prezident İlham Əliyevin bəyanatında Azərbaycanın xarici ölkələrə sərmayə qoyuluşunun həcminin və coğrafiyasının genişlənməsi vurğulanır. Laosla əməkdaşlığa da konkret layihələr təqdim olunduğu halda baxıla biləcəyi bildirilir. Bu yanaşma iqtisadi münasibətlərin inkişafında əsas meyarı aydın göstərir: qarşılıqlı maraq həyata keçirilə bilən və fayda yaradan layihələrə söykənməlidir. Sərmayə əməkdaşlığının gələcəyi ümumi niyyətlərin nə dərəcədə əsaslandırılmış təkliflərə çevriləcəyindən asılı olacaq.
Xaricə sərmayə yatırmaq milli iqtisadiyyat üçün bir neçə baxımdan əhəmiyyət daşıyır. Bu, şirkətlərə yeni bazarlara çıxmaq, gəlir mənbələrini şaxələndirmək, beynəlxalq idarəetmə təcrübəsi qazanmaq və müxtəlif ölkələrdə tərəfdaşlıq şəbəkəsi formalaşdırmaq imkanı verə bilər. Uğurlu layihələr kapitalın gəlirliliyini artırmaqla yanaşı, həmin şirkətlərin xidmətlərinə, texniki biliklərinə və işgüzar nüfuzuna marağı da gücləndirir. Beləliklə, xarici sərmayənin nəticəsi yalnız maliyyə gəliri ilə ölçülmür; onun yaratdığı əlaqələr də uzunmüddətli iqtisadi dəyərə çevrilə bilər.
Lakin bu imkanların reallaşması düzgün seçimdən başlayır. Hər yeni bazarın öz hüquqi mühiti, kommersiya şərtləri və riskləri var. Layihənin ilkin cəlbediciliyi onun uğuruna təminat vermir. Tələbatın səviyyəsi, məhsulun satış imkanları, logistika xərcləri, maliyyələşdirmə şərtləri və yerli tərəfdaşın imkanları birlikdə qiymətləndirilməlidir. Azərbaycanın Laosla sərmayə əməkdaşlığına layihələr əsasında yanaşması bu baxımdan iqtisadi əsaslandırmanın vacibliyini önə çıxarır.
Laos üçün mümkün Azərbaycan sərmayələrinin əhəmiyyəti isə istehsal imkanlarının genişlənməsi və yerli iqtisadi fəaliyyətin canlanması ilə bağlı ola bilər. Yeni müəssisə yalnız tikildiyi ərazidə iş yeri yaratmır. O, xammal tədarükünə, nəqliyyat xidmətlərinə, texniki xidmətə və digər yerli fəaliyyət sahələrinə də tələbat formalaşdıra bilər. Layihə yerli iqtisadiyyatla nə qədər sıx əlaqələndirilərsə, onun faydası da bir o qədər geniş yayılar. Buna görə sərmayənin keyfiyyəti onun məbləği qədər mühüm göstəricidir.
İki ölkə arasında iqtisadi əməkdaşlığın mümkün istiqamətlərini qiymətləndirərkən energetika, mədənçilik və kənd təsərrüfatı sahələrində müzakirə olunan imkanlar diqqət çəkir. Bu sahələrin hər biri fərqli hazırlıq və icra mexanizmi tələb edir. Energetika layihəsində texniki imkanlar və uzunmüddətli tələbat, mədənçilikdə ehtiyatların qiymətləndirilməsi və emal imkanları, kənd təsərrüfatında isə məhsuldarlıq, emal və satış əlaqələri həlledici ola bilər. Bu istiqamətlər üzrə əməkdaşlığın müzakirəsi gələcək fəaliyyət üçün imkan yaratsa da, konkret layihələrin seçilməsi ayrıca araşdırmaya əsaslanmalıdır.
İqtisadi əlaqələrin genişlənməsi üçün işgüzar dairələr arasında məlumat mübadiləsi də vacibdir. İnvestor potensial tərəfdaş ölkənin imkanlarını ümumi təqdimatlardan daha dərindən tanımalıdır. Hansı sahədə tələbatın mövcudluğu, hansı layihənin tərəfdaş axtardığı, yerli müəssisələrin nəyə ehtiyac duyduğu kimi suallara aydın cavablar verilməlidir. Biznes görüşlərinin səmərəsi də tərəflərin belə məlumatları bölüşməsi və sonrakı danışıqlar üçün işlək əlaqələr qurması ilə artır.
Burada dövlət qurumları ilə sahibkarların fəaliyyətinin bir-birini tamamlaması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dövlətlərarası dialoq əməkdaşlığın siyasi əsaslarını möhkəmləndirir, aidiyyəti qurumlar təşkilati məsələlərin həllinə kömək göstərir, sahibkarlar isə layihənin kommersiya imkanlarını qiymətləndirirlər. Bu əlaqələrin ardıcıl qurulması razılaşmaların icrasını asanlaşdıra bilər. Niyyətin nəticəyə çevrilməsi üçün məsul tərəflərin, iş mərhələlərinin və gözlənilən nəticələrin müəyyənləşdirilməsi lazımdır.
Sərmayə ilə ticarət arasında əlaqə də nəzərə alınmalıdır. Birgə layihə yeni məhsul və xidmətlərin mübadiləsinə şərait yarada, şirkətlər arasında uzunmüddətli müqavilələrin bağlanmasına təkan verə bilər. Eyni zamanda, ticarət əlaqələrinin inkişafı investorların bazarı daha yaxşı tanımasına kömək edər. Bu iki istiqamətin birlikdə irəliləməsi iqtisadi münasibətləri daha dayanıqlı edə bilər. Bunun üçün daşınma imkanları və məhsulların bazara çıxış şərtləri də layihələrin hazırlanması mərhələsində qiymətləndirilməlidir.
Azərbaycan–Laos əməkdaşlığının sərmayə istiqaməti ölkəmizin iqtisadi əlaqələrinin coğrafiyasını genişləndirmək baxımından maraqlı perspektivdir. Yeni tərəfdaşlarla işləmək imkanların şaxələndirilməsinə xidmət edə bilər, lakin bu prosesin uğuru ardıcıl hazırlıqdan və əsaslandırılmış qərarlardan asılıdır. Azərbaycanın maliyyə və işgüzar imkanlarının Laosun inkişaf ehtiyacları ilə uyğunlaşdırılması qarşılıqlı faydalı layihələrin müəyyənləşdirilməsi üçün əsas yanaşma ola bilər.
Prezident İlham Əliyevin bəyanatında ifadə olunan mövqe iqtisadi əməkdaşlığın gələcəyinə praktik baxışı əks etdirir. Siyasi etimad mövcuddur, əməkdaşlığa maraq ifadə olunub, növbəti mərhələdə isə bu imkanların konkret layihələrdə birləşdirilməsi tələb olunur. Azərbaycan və Laos arasında sərmayə münasibətlərinin real dəyəri də həmin layihələrin yaradacağı istehsal, məşğulluq və davamlı iqtisadi əlaqələrlə müəyyənləşəcək.

İsmayıl Yaqubov,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri
Aşağı Qaramanlı kənd İƏD üzrə nümayəndə