Azərbaycan–Laos münasibətlərində yeni mərhələ: dostluqdan əməli tərəfdaşlığa doğru

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin oktyabrın 13-də Laos Xalq Demokratik Respublikasının Prezidenti Thonqlun Sisulitin ölkəmizə rəsmi səfəri zamanı mətbuata verdiyi bəyanat Azərbaycan–Laos münasibətlərinin gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirmək baxımından mühüm siyasi əhəmiyyət daşıyır. Dövlət başçısının səsləndirdiyi fikirlər, aparılan danışıqlar və qəbul edilən sənədlər göstərir ki, uzun illər ərzində qarşılıqlı hörmət və dostluq prinsipləri əsasında formalaşan əlaqələrin yeni iqtisadi və humanitar məzmunla zənginləşdirilməsi üçün əlverişli imkanlar mövcuddur. Səfərin əsas siyasi mesajı aydındır: mövcud etimad daha geniş əməkdaşlığa, siyasi dialoq isə konkret iqtisadi və humanitar nəticələrə çevrilməlidir.

Azərbaycan Respublikası ilə Laos Xalq Demokratik Respublikası arasında 30 ildən çoxdur ki, davam edən diplomatik əlaqələr mövcuddur. Ötən müddətdə iki ölkə beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində əməkdaşlıq edib, qarşılıqlı dəstəyə və siyasi dialoqa əsaslanan münasibətlər formalaşdırıb. Laos Prezidentinin Azərbaycana ilk rəsmi səfəri bu əlaqələrin tarixində xüsusi yer tutur. Prezident Thonqlun Sisulitin bildirdiyinə görə, o, keçən əsrin 80-ci illərində Azərbaycanda olub. Bu gün isə müstəqil Azərbaycanın inkişafını müşahidə etmək və ölkəmizə dövlət başçısı kimi rəsmi səfər etmək imkanı qazanıb. Beləliklə, səfər həm tarixi əlaqələrin davamlılığını, həm də ikitərəfli münasibətlərin yeni mərhələyə yüksəldilməsi niyyətini nümayiş etdirir.

Prezident İlham Əliyevin bəyanatında diqqət çəkən əsas məqamlardan biri siyasi əlaqələrin mövcud səviyyəsi ilə iqtisadi əməkdaşlığın real göstəriciləri arasında fərqin aradan qaldırılmasıdır. Dövlət başçısı çıxışı zamanı bildirdi ki, Azərbaycan Respublikası ilə Laos Xalq Demokratik Respublikası arasında siyasi müstəvidə əlaqələr çox uğurla inkişaf edir. Biz eyni mənzərəni iqtisadi sahədə də görmək istərdik. Bu gün fikir mübadiləsi əsnasında hər iki tərəf eyni mövqe bildirdi ki, bugünkü ticarət dövriyyəmiz, əlbəttə, bizim nə potensialımızı əks etdirir, nə də niyyətimizi. Ona görə müvafiq göstərişlər verildi ki, iqtisadi sahədə, o cümlədən ticarət dövriyyəsi sahəsində əməkdaşlıq intensivləşsin. Ümid edirəm ki, Bakıda keçiriləcək Laos-Azərbaycan biznes-forumu bu istiqamətdə önəmli addım olacaq, həm məlumat mübadiləsi nəzərdə tutulur, eyni zamanda, mən cənab Prezidentə də bunu bildirdim ki, əgər Laos tərəfindən Azərbaycan investorlarına konkret layihələr təqdim olunarsa, biz böyük maraqla bu layihələrə baxa bilərik. Bu yanaşma gələcək münasibətlərin inkişafı üçün aydın istiqamət müəyyənləşdirir: siyasi etimad iqtisadi fəallıqla tamamlanmalı, dostluq əlaqələri qarşılıqlı fayda verən layihələrlə möhkəmləndirilməlidir.

Əminliklə deyə bilərik ki, Azərbaycanın xarici ölkələrə investisiya qoyuluşunun genişlənməsi, istehsal və xidmət sahələrində təcrübəsi, yeni iş yerlərinin yaradılmasına və iqtisadi əlaqələrin şaxələndirilməsinə yönəlmiş yanaşması ikitərəfli əməkdaşlıq üçün əlavə imkanlar yaradır. Bu imkanların reallaşması isə konkret layihələrin seçilməsindən, onların iqtisadi səmərəliliyindən və biznes dairələri arasında davamlı əlaqələrin qurulmasından asılıdır.

Kənd təsərrüfatı əməkdaşlığın perspektivli istiqamətlərindən biridir. Səfər çərçivəsində Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi ilə Laos Xalq Demokratik Respublikasının Kənd Təsərrüfatı və Ətraf Mühit Nazirliyi arasında kənd təsərrüfatı sahəsində əməkdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumunun mübadiləsi bu sahədə institusional əlaqələrin inkişafına zəmin yaradır.

Energetika və mədənçilik sahələrində əməkdaşlıq imkanlarının müzakirə olunması da münasibətlərin iqtisadi gündəliyini genişləndirir. Azərbaycanın enerji sektorunda topladığı təcrübə və beynəlxalq layihələrdə iştirakı Laosla qarşılıqlı maraq doğuran təşəbbüslərin araşdırılması üçün zəmin yarada bilər. Bununla yanaşı, bu sahələrdə əməkdaşlığın perspektivləri konkret layihələrin iqtisadi səmərəliliyi, texnoloji tələblər və tərəflərin prioritetləri əsasında qiymətləndirilməlidir. Prezidentin bəyanatında müxtəlif sahələrdə konkret addımların vacibliyinin vurğulanması əməkdaşlığın yalnız niyyətlər səviyyəsində deyil, real nəticələr əsasında inkişaf etdirilməli olduğunu göstərir.

Nəqliyyat və logistika məsələləri də dövlət başçılarının müzakirələrində mühüm yer tutub. Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanın ərazisində bütün əsas nəqliyyat-logistika layihələrinin reallaşdırıldığını, hazırda isə daha çox yüklərin aşkar edilməsinə, yeni ünvanlardan yüklərin səfərbər olunmasına və yüklərin həcminin artırılmasına diqqət yetirildiyini bildirib. Bu yanaşma ölkəmizin beynəlxalq nəqliyyat əlaqələrində mövqeyini möhkəmləndirmək və mövcud infrastrukturdan daha səmərəli istifadə etmək strategiyasını əks etdirir.

Azərbaycanın beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafına verdiyi əhəmiyyət ölkəmizin coğrafi mövqeyindən səmərəli istifadə etmək və regional iqtisadi əlaqələrdə rolunu artırmaq strategiyası ilə bağlıdır. Şərq-Qərb istiqamətində yükdaşımaların genişləndirilməsi, infrastrukturun inkişafı və yeni tərəfdaşlarla əlaqələrin qurulması ölkəmizin beynəlxalq iqtisadi proseslərdə iştirakını gücləndirir. Laosla bu sahədə mümkün əməkdaşlıq da qarşılıqlı maraqlar və real nəqliyyat imkanları əsasında inkişaf etdirilə bilər.

İkitərəfli münasibətlərin mühüm istiqamətlərindən biri də təhsildir. Prezident İlham Əliyev bəyanatında sovet dövründə iki mindən çox laoslu tələbənin Azərbaycanda təhsil aldığını xatırladaraq bu ənənənin bərpasını təklif edib. Dövlət başçısı tələbələrin ölkəmizdə təhsil almasını dəstəkləmək üçün müvafiq təqaüd mexanizminin də təklif olunduğunu bildirib. Bu təşəbbüs ölkələrimiz arasında humanitar əlaqələrin genişləndirilməsi, gənclər arasında qarşılıqlı anlaşmanın gücləndirilməsi və elmi-mədəni əməkdaşlığın inkişafı baxımından əhəmiyyətlidir.

Bu təşəbbüslər xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanı gücləndirməklə yanaşı, ölkələrimizin elmi və intellektual potensialından birgə istifadə üçün də imkanlar yaradar. Təqaüd mexanizminin konkret şərtlərinin və tətbiq qaydalarının müəyyənləşdirilməsi isə təşəbbüsün həyata keçirilməsi baxımından mühüm addım olacaq.

Azərbaycanı və Laosu birləşdirən məsələlərdən biri də mina və partlamamış hərbi sursat təhlükəsidir. Prezident İlham Əliyev bəyanatında Ermənistanın işğalı nəticəsində Azərbaycan ərazilərində bir milyondan çox mina basdırıldığını və son 5-6 il ərzində 400-dən çox azərbaycanlının ya həyatını itirdiyini, ya da ki, ağır yaralandığını bildirib. Mina təhlükəsinin davam etməsi insanların həyatına və sağlamlığına ciddi təhdid yaratmaqla yanaşı, azad edilmiş ərazilərdə məskunlaşma, kənd təsərrüfatının bərpası və infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsi üçün də maneələr yaradır.

Laosun da müharibə dövründən qalmış partlamamış hərbi sursatlarla bağlı uzunmüddətli problemlə üzləşməsi bu sahədə təcrübə mübadiləsini əhəmiyyətli edir. Təhlükəli ərazilərin müəyyənləşdirilməsi, müasir texnologiyaların tətbiqi, mütəxəssislərin hazırlanması və əhali arasında maarifləndirmə tədbirləri əməkdaşlığın mümkün istiqamətləridir. Bu sahədə təcrübənin bölüşdürülməsi insan həyatının qorunmasına, torpaqların təhlükəsiz istifadəsinə və sosial-iqtisadi inkişafın sürətlənməsinə töhfə verə bilər.

Həm beynəlxalq parlamentlərarası təşkilatlar çərçivəsində, həm də ikitərəfli formatda uğurlu əməkdaşlıq da Azərbaycan–Laos münasibətlərinin mühüm siyasi dayaqlarındandır. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında qarşılıqlı dəstəyin xüsusi vurğulanması iki ölkənin çoxtərəfli diplomatiyaya verdiyi əhəmiyyəti göstərir. Dövlətlər arasında siyasi dialoqun davam etdirilməsi, ortaq maraqların nəzərə alınması və beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmləndirilməsi münasibətlərin uzunmüddətli inkişafı üçün əlverişli zəmin yaradır. Parlamentlərarası dostluq qruplarının fəaliyyəti və hakim siyasi partiyalar arasında əməkdaşlıq da bu əlaqələrin institusional əsaslarını möhkəmləndirən amillərdəndir.

Səfərin konkret nəticələrindən biri oktyabrın 13-də Azərbaycan Respublikası ilə Laos Xalq Demokratik Respublikası arasında Birgə Bəyanatın qəbul edilməsi və iki sənədin mübadiləsi olub. Bunlardan biri kənd təsərrüfatı sahəsində əməkdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumu, digəri isə xidməti pasport sahiblərinin vizadan qarşılıqlı azad edilməsi haqqında hökumətlərarası sazişdir. Bu sənədlər ikitərəfli münasibətlərin hüquqi və institusional əsaslarının genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Prezident İlham Əliyevin bəyanatı göstərir ki, Azərbaycan–Laos münasibətlərinin inkişafı üçün siyasi iradə və qarşılıqlı maraq mövcuddur. Qarşıdakı mərhələdə əsas vəzifə bu imkanları konkret layihələrə çevirmək, ticarət dövriyyəsini artırmaq, investisiya və aqrar əməkdaşlığı genişləndirmək, təhsil əlaqələrini gücləndirmək və nəqliyyat-logistika sahəsində mümkün tərəfdaşlıq istiqamətlərini əsaslandırılmış şəkildə araşdırmaqdır.

Laos Prezidentinin Azərbaycana ilk rəsmi səfəri iki ölkə arasında münasibətlərin tarixində əlamətdar hadisə olmaqla yanaşı, gələcək əməkdaşlığın məzmununa dair aydın mesaj verir. Müasir beynəlxalq münasibətlərdə dostluğun davamlılığı yalnız siyasi bəyanatlarla deyil, qarşılıqlı fayda yaradan layihələr, səmərəli iqtisadi əlaqələr, humanitar təşəbbüslər və əldə olunmuş razılaşmaların ardıcıl icrası ilə möhkəmlənir. Azərbaycan–Laos münasibətlərinin yeni mərhələsi də məhz bu prinsipə əsaslanır: siyasi etimadı əməli tərəfdaşlığa çevirmək, tarixi dostluğun imkanlarından istifadə edərək xalqlarımız üçün real fayda yaratmaq və qarşılıqlı əməkdaşlığı uzunmüddətli inkişaf perspektivləri ilə zənginləşdirmək.

Bəhruz MƏMMƏDOV

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı,

Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar müəllimi,

Naxçıvan Dövlət Universitetinin dosenti