Zəngilan – tarixi Zəfərin qürurlu ünvanı - ŞƏRH

Azərbaycanın hər bir bölgəsi özünəməxsus təbiəti, tarixi və milli-mənəvi dəyərləri ilə seçilir. Lakin elə şəhərlərimiz var ki, onların əhəmiyyəti coğrafi sərhədlərlə məhdudlaşmır, taleyi bütövlükdə ölkənin tarixi və gələcəyi ilə sıx bağlı olur. Zəngilan da belə şəhərlərimizdəndir. Azərbaycanın cənub-qərbində, mühüm coğrafi mövqedə yerləşən bu qədim yurdun əhəmiyyəti həm tarixi keçmişi, həm də müasir dövrdə həyata keçirilən quruculuq və nəqliyyat layihələri ilə müəyyən olunur. Bu gün Zəngilan haqqında danışarkən yalnız işğaldan azad edilmiş bir şəhəri deyil, həm də Azərbaycanın gələcək iqtisadi əlaqələrində mühüm rol oynamaq potensialına malik bir bölgəni düşünürük.

Zəngilanın müasir tarixində 20 oktyabr xüsusi yer tutur. 1993-cü il oktyabrın 29-da Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilən rayon uzun illər ağır dağıntılara və məhrumiyyətlərə məruz qaldı. Doğma yurdlarından didərgin düşən zəngilanlıların qəlbində isə bir ümid yaşayırdı: gün gələcək, onlar öz evlərinə, ata-baba torpaqlarına qayıdacaqlar.

2020-ci il oktyabrın 20-də Azərbaycan Ordusunun uğurlu əməliyyatları nəticəsində Zəngilan şəhəri işğaldan azad edildi. Bu hadisə Vətən müharibəsinin gedişində mühüm hərbi-strateji əhəmiyyət daşımaqla yanaşı, xalqımızın doğma torpaqlarına qayıdış arzusunun gerçəkləşməsinə doğru atılmış böyük addım idi. Zəngilanın azad edilməsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası uğrunda apardığı mübarizənin əlamətdar səhifələrindən birinə çevrildi. Prezident İlham Əliyevin 31 iyul 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə hər il oktyabrın 20-nin Zəngilan şəhəri günü kimi qeyd olunması qərara alındı. Bu qərar tarixi Zəfərin əbədiləşdirilməsi, Vətən uğrunda mübarizə aparan insanların qəhrəmanlığının ehtiramla yad edilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Zəngilan şəhəri günü yalnız təqvimdə qeyd olunan əlamətdar tarix deyil. Bu gün bizə bir həqiqəti xatırladır: torpağın əsl sahibi onunla bağlarını qoruyan, gələcəyini həmin torpaqda görən xalqdır. Şəhərin azad edilməsi tarixi bir mərhələnin sonu, onun yenidən qurulması və həyata qaytarılması isə yeni mərhələnin başlanğıcıdır. Zəngilanı Azərbaycanın digər bölgələrindən fərqləndirən mühüm xüsusiyyətlərdən biri onun əlverişli coğrafi mövqeyidir. Rayon şimaldan Qubadlı, şərqdən Cəbrayıl rayonu ilə həmsərhəddir, cənubdan Araz çayı boyunca İranla, qərbdən isə Ermənistanla qonşudur. Bu mövqe Zəngilana regional nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı baxımından xüsusi üstünlük verir.

Tarix boyu yollar şəhərlərin taleyini müəyyən edən əsas amillərdən biri olub. Ticarət yollarının üzərində yerləşən yaşayış məntəqələri iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinə, insanların və məhsulların hərəkətinə şərait yaradıb. Zəngilanın bugünkü strateji əhəmiyyətini də bu baxımdan qiymətləndirmək lazımdır. Onun coğrafi mövqeyi Azərbaycanın müxtəlif bölgələri arasında əlaqələrin gücləndirilməsi ilə yanaşı, gələcəkdə regional və beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarının inkişafına da imkan yaradır. Məhz buna görə Zəngilanın bərpası yalnız yaşayış evlərinin, inzibati binaların və sosial obyektlərin yenidən qurulması ilə məhdudlaşmır. Burada yolların, dəmir yolu xətlərinin, hava nəqliyyatı infrastrukturunun yaradılması bütöv bir bölgənin iqtisadi həyatının canlandırılmasına xidmət edir. Başqa sözlə, Zəngilanın gələcəyi onun coğrafi imkanlarından nə dərəcədə səmərəli istifadə olunacağından da asılıdır. Azərbaycanın iqtisadi inkişafında nəqliyyat və logistika infrastrukturunun rolu getdikcə artır. Çünki müasir dünyada iqtisadi güc yalnız istehsal etmək bacarığı ilə deyil, həm də istehsal olunan məhsulu bazarlara vaxtında və səmərəli şəkildə çatdırmaq imkanları ilə ölçülür. Bu baxımdan Zəngilanın nəqliyyat qovşağına çevrilməsi ölkəmiz üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyev Zəngilanın gələcəyindən danışarkən şəhərin mühüm nəqliyyat qovşağı olacağını xüsusi vurğulayıb. Bu yanaşma təsadüfi deyil. Zəngilanın yerləşdiyi ərazi avtomobil yolları, dəmir yolu xətləri və hava nəqliyyatı vasitəsilə müxtəlif istiqamətləri birləşdirmək üçün əlverişli imkanlar yaradır. Bu istiqamətdə həyata keçirilən mühüm layihələrdən biri Horadiz–Zəngilan–Ağbənd dəmir yolu xəttidir. Dəmir yolunun bərpası və inkişafı sərnişinlərin daşınması ilə yanaşı, yüklərin daha səmərəli şəkildə nəqlinə də şərait yarada bilər. Nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsi bölgədə sahibkarlığın inkişafına, yeni iş yerlərinin yaranmasına və yerli məhsulların daha geniş bazarlara çıxarılmasına imkan verəcək. Zəngilanın strateji mövqeyini gücləndirən digər mühüm layihə Zəngilan Beynəlxalq Hava Limanıdır. Hava limanının yaradılması bölgəyə çıxış imkanlarını genişləndirir, gələcəkdə işgüzar əlaqələrin, turizmin və yükdaşımaların inkişafı üçün əlavə imkanlar açır. Belə infrastruktur obyektləri şəhərin yalnız ölkədaxili deyil, beynəlxalq iqtisadi əlaqələr sistemində də mövqeyini möhkəmləndirə bilər. Zəngilanın nəqliyyat əhəmiyyətindən danışarkən Zəngəzur istiqamətində planlaşdırılan əlaqələri də nəzərə almaq lazımdır. Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı ölkənin iqtisadi və strateji maraqları baxımından mühüm məsələdir. Bu istiqamətdə avtomobil və dəmir yolu infrastrukturunun qurulması həyata keçirildikcə Zəngilanın tranzit imkanlarının daha da genişlənməsi gözlənilir. Eyni zamanda, regionda nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı beynəlxalq ticarət üçün yeni imkanlar yarada bilər. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası Azərbaycanın qarşısında duran mühüm vəzifələrdəndir. Zəngilanda aparılan quruculuq işləri bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Burada müasir yaşayış məntəqələrinin salınması, sosial infrastrukturun qurulması və əhalinin doğma torpaqlarına qayıdışı üçün şəraitin yaradılması istiqamətində işlər görülür. Ağalı kəndində həyata keçirilən layihələr azad edilmiş ərazilərdə müasir yaşayış mühitinin yaradılmasının nümunələrindən biridir. Müasir texnologiyalara əsaslanan kənd təsərrüfatı, yaşayış evləri və sosial xidmətlər bu ərazilərdə həyatın yenidən canlandırılmasına xidmət edir. Zəngilanın inkişafı yalnız tikilən binalarla ölçülməməlidir. Burada əsas məqsəd insanların təhlükəsiz, rahat yaşaması, işləməsi, təhsil alması və gələcəyini doğma torpaqda qurmasıdır. Nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı bu prosesin ayrılmaz hissəsidir. Yolların və dəmir yolu xətlərinin bərpası yaşayış məntəqələrini bir-birinə bağlayır, insanların hərəkətini asanlaşdırır, istehsal və xidmət sahələrinin inkişafına təkan verir. Beləliklə, quruculuq işləri ilə nəqliyyat layihələri bir-birini tamamlayaraq bölgənin uzunmüddətli inkişafına zəmin yaradır. Zəngilanın gələcəyinə yalnız bu gün görülən işlər prizmasından baxmaq da kifayət deyil. Əsas məsələ qurulan infrastrukturun davamlı iqtisadi fəaliyyətə çevrilməsidir. Bunun üçün təhsil, peşə hazırlığı, sahibkarlıq, kənd təsərrüfatı və turizm kimi sahələrin inkişafı da vacibdir. Şəhər o zaman həqiqətən dirçəlir ki, onun küçələrində həyat canlanır, müəssisələri fəaliyyət göstərir, gəncləri öz gələcəyini orada qurmaq üçün imkanlar görür. 20 oktyabr – Zəngilan şəhəri günü xalqımızın yaddaşında azadlığın, milli iradənin və doğma torpaqlara qayıdışın rəmzi kimi yaşayacaq. Bu tarix keçmişə ehtiramla yanaşı, gələcəyə məsuliyyətlə baxmağı da tələb edir. Çünki qazanılan Zəfərin davamı azad edilmiş torpaqların qorunması, bərpası və inkişaf etdirilməsi ilə bağlıdır. Zəngilanın mühüm nəqliyyat qovşağına çevrilməsi onun coğrafi üstünlüklərinin ölkənin iqtisadi imkanlarına çevrilməsi deməkdir. Burada yaradılan yollar, dəmir yolu xətləri və hava nəqliyyatı infrastrukturu Azərbaycanın regional əlaqələrini genişləndirmək, ticarət imkanlarını artırmaq və yeni inkişaf istiqamətləri açmaq potensialına malikdir.

Zəngilanın əsl uğuru isə tarixi əhəmiyyətinin müasir inkişafla birləşməsindədir. Bu şəhər həm keçmişin ağrılarını və qürurunu yaşadan yaddaş məkanı, həm də Azərbaycanın gələcək iqtisadi əlaqələrində mühüm rol oynaya biləcək strateji bölgədir. Zəngilanın dirçəlişi bir daha göstərir ki, torpağı azad etmək böyük tarixi nailiyyətdirsə, onu abadlaşdırmaq, orada davamlı həyat qurmaq və gələcək nəsillərə inkişaf edən bir yurd kimi çatdırmaq da həmin nailiyyətin ən mühüm davamıdır.

Çinarə Məmmədova

YAP Naxçıvan şəhər təşkilatı üzrə ƏPT sədri,

Naxçıvan şəhər 13 saylı tam orta məktəbin direktor müavini, partiya fəalı