Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində təhlükəsizlik artıq yalnız dövlətlərin hərbi qüdrəti ilə ölçülən anlayış deyil. Geosiyasi rəqabətin dərinləşməsi, regional münaqişələr, transsərhəd təhdidlər, texnoloji dəyişikliklər və beynəlxalq təhlükəsizlik arxitekturasında baş verən proseslər dövlətlərdən daha çevik, çoxşaxəli və uzunmüddətli əməkdaşlıq tələb edir. Belə bir şəraitdə etibarlı tərəfdaşlarla müdafiə və təhlükəsizlik əlaqələrinin inkişaf etdirilməsi milli maraqların qorunması ilə yanaşı, regional sabitliyin möhkəmləndirilməsi baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında 12 noyabr 2026-cı ildə Dublində imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamədə müdafiə və təhlükəsizlik sahəsinin ayrıca istiqamət kimi müəyyənləşdirilməsi iki ölkə münasibətlərinin yeni məzmununu nümayiş etdirir. Sənəddə tərəflər regional sülh və sabitliyi dəstəkləmək, ümumi təhdidlərin qarşısını almaq və onlara cavab vermək imkanlarını artırmaq məqsədilə əməkdaşlığı gücləndirmək barədə razılıqlarını ifadə edirlər. Bu yanaşma təhlükəsizlik sahəsində münasibətlərin epizodik təmaslarla deyil, davamlı siyasi dialoq və institusional əməkdaşlıq əsasında inkişaf etdirilməsinə yönəlib.
Azərbaycanın müasir tarixində təhlükəsizlik məsələləri dövlət müstəqilliyinin və suverenliyin qorunması ilə birbaşa bağlı olub. Uzun illər ərzində ölkəmizin üzləşdiyi hərbi-siyasi çağırışlar müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsinin, milli təhlükəsizlik sisteminin inkişafının və beynəlxalq tərəfdaşlıqların əhəmiyyətini daha aydın göstərib. Bu gün Azərbaycan regionda sülhün, sabitliyin və əməkdaşlığın möhkəmlənməsində maraqlı olan dövlət kimi çıxış edir. Böyük Britaniya ilə təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi də bu strateji yanaşmanın beynəlxalq tərəfdaşlıq müstəvisində davamıdır.
Birgə Bəyannamənin mühüm müddəalarından biri yüksək səviyyəli qarşılıqlı təmasların davam etdirilməsi və ikitərəfli, regional, beynəlxalq məsələlər üzrə koordinasiyanın dərinləşdirilməsidir. Bu, təhlükəsizlik sahəsində siyasi dialoqun xüsusi rolunu ön plana çıxarır. Çünki müasir təhdidlər çox vaxt bir dövlətin sərhədləri ilə məhdudlaşmır və onların qarşısının alınması müxtəlif ölkələrin müvafiq qurumları arasında əlaqələndirilmiş fəaliyyət tələb edir. Qarşılıqlı məsləhətləşmələr və təcrübə mübadiləsi risklərin vaxtında qiymətləndirilməsi, ortaq maraqların müəyyənləşdirilməsi və mümkün çağırışlara daha hazırlıqlı yanaşılması üçün əhəmiyyətlidir.
Sənəddə müdafiə sahəsində təlim, potensialın artırılması və qarşılıqlı fəaliyyət imkanlarının inkişaf etdirilməsi də əsas əməkdaşlıq istiqamətləri sırasında yer alır. Bu müddəalar hərbi kadrların peşəkar hazırlığı, müasir müdafiə yanaşmalarının öyrənilməsi və institusional təcrübə mübadiləsi baxımından perspektivlər yaradır. Müdafiə sahəsində bilik və təcrübənin paylaşılması yalnız mövcud imkanların inkişafına deyil, həm də dəyişən təhlükəsizlik mühitinə uyğunlaşmaq qabiliyyətinin gücləndirilməsinə xidmət edə bilər.
Xüsusilə müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlıq imkanlarının araşdırılması Bəyannamənin diqqətçəkən məqamlarındandır. Müasir dövrdə müdafiə sənayesi texnoloji inkişaf, elmi tədqiqatlar, istehsal imkanları və yüksək ixtisaslı kadr potensialı ilə sıx bağlıdır. Bu sahədə tərəfdaşlıq müxtəlif texnoloji istiqamətlər üzrə bilik mübadiləsi, birgə təşəbbüslərin qiymətləndirilməsi və qarşılıqlı maraq doğuran layihələrin araşdırılması üçün zəmin yarada bilər. Bununla belə, sənəddə konkret birgə istehsal layihəsi və ya silah təchizatı barədə razılaşma deyil, məhz əməkdaşlıq imkanlarının araşdırılması nəzərdə tutulur. Bu fərq Bəyannamənin müddəalarının düzgün qiymətləndirilməsi baxımından vacibdir.
Təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın digər mühüm istiqaməti hüquq-mühafizə orqanları arasında tərəfdaşlığın gücləndirilməsi, sərhəd idarəçiliyi, məhkəmə və hüquqi əməkdaşlıqdır. Bu məsələlərin sənəddə ayrıca əks olunması təhlükəsizliyin kompleks xarakterini bir daha təsdiqləyir. Dövlətin təhlükəsizlik potensialı yalnız müdafiə strukturlarının imkanlarından deyil, eyni zamanda hüquqi institutların səmərəliliyindən, sərhədlərin idarə olunmasından və qanunun aliliyinin təmin edilməsindən asılıdır. Hüquq-mühafizə sahəsində təcrübə mübadiləsi və institusional əlaqələrin inkişafı ümumi təhlükələrə qarşı mübarizənin daha sistemli təşkilinə imkan verə bilər.
Burada mühüm məqam institusional dayanıqlılıq məsələsidir. Güclü dövlət institutları təhlükəsizlik çağırışlarına çevik reaksiya verməklə yanaşı, cəmiyyətin hüquq və azadlıqlarının qorunmasına, dövlət idarəçiliyində etimadın möhkəmlənməsinə də xidmət edir. Birgə Bəyannamədə hüquq-mühafizə tərəfdaşlığının qanunun aliliyinin və institusional dayanıqlılığın gücləndirilməsi ilə əlaqələndirilməsi bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Deməli, tərəflərin nəzərdə tutduğu əməkdaşlıq həm təhlükəsizlik mexanizmlərinin inkişafını, həm də hüquqi və institusional mühitin möhkəmləndirilməsini əhatə edir.
Bəyannamənin regional təhlükəsizlik baxımından əhəmiyyətini artıran digər mühüm məqam Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması prosesinə verilən dəstəkdir. Sənəddə 8 avqust 2025-ci il tarixli Vaşinqton Sülh Sammitinin Bəyannaməsinin əhəmiyyəti vurğulanır, sonrakı sülh addımları alqışlanır və Böyük Britaniyanın iki ölkə arasında ikitərəfli dialoq yolu ilə davamlı sülhə nail olmaq səylərinə dəstəyi təsdiqlənir. Bu mövqe regionda uzunmüddətli sabitliyin təmin olunmasının siyasi dialoq və qarşılıqlı razılaşmalarla bağlı olduğunu göstərir.
Azərbaycan üçün davamlı sülhün əhəmiyyəti yalnız münaqişə risklərinin aradan qaldırılması ilə məhdudlaşmır. Sülh şəraiti regional iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsi, nəqliyyat və kommunikasiya əlaqələrinin inkişafı, investisiyaların cəlbi və yeni iqtisadi imkanların yaranması üçün də vacibdir. Cənubi Qafqazda təhlükəsiz və proqnozlaşdırıla bilən mühitin formalaşması region ölkələrinin, eləcə də beynəlxalq tərəfdaşların maraqlarına uyğundur. Bu baxımdan təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq iqtisadi və siyasi tərəfdaşlığın davamlılığı üçün də mühüm zəmin yaradır.
Bəyannamədə maraqların uzlaşdığı çoxtərəfli platformalarda beynəlxalq sülhə və təhlükəsizliyə birgə töhfə vermək niyyətinin təsdiqlənməsi də diqqətəlayiqdir. Bu müddəa ikitərəfli münasibətlərin daha geniş beynəlxalq gündəliklə əlaqələndirilməsinə imkan verir. Azərbaycan və Böyük Britaniya arasında qarşılıqlı maraq doğuran məsələlər üzrə dialoqun inkişafı, beynəlxalq hüququn prinsiplərinə hörmət və regional sabitliyin təşviqi tərəfdaşlığın siyasi əsaslarını möhkəmləndirən amillərdir.
Azərbaycan–Britaniya münasibətlərində təhlükəsizlik və müdafiə istiqamətinin genişləndirilməsi hər iki ölkənin qarşılıqlı maraqlarına əsaslanan yeni əməkdaşlıq imkanları yaradır. Bu imkanların real nəticələrə çevrilməsi isə siyasi dialoqun davamlılığı, institusional əlaqələrin inkişafı və Bəyannamədə müəyyənləşdirilən istiqamətlər üzrə konkret təşəbbüslərin formalaşdırılmasından asılıdır. Müdafiə hazırlığından hüquqi əməkdaşlığa, sərhəd idarəçiliyindən çoxtərəfli təhlükəsizlik platformalarına qədər geniş sahələri əhatə edən bu gündəlik iki ölkə tərəfdaşlığının strateji məzmununu dərinləşdirir. Ən başlıcası, bu əməkdaşlıq regionda güc və qarşıdurma deyil, suverenliyə hörmət, təhlükəsizlik və davamlı sülh prinsipləri əsasında yeni münasibətlər mühitinin formalaşmasına xidmət edə bilər.
Yalçın Abıyev,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri
Yuxarı Qaramanlı İƏD üzrə nümayəndə