PDF Oxu

Siyasət

  • 278

Orta Dəhliz və yeni iqtisadi bağlantılar Azərbaycan–Britaniya tərəfdaşlığının prioriteti kimi - ŞƏRH

Orta Dəhliz və yeni iqtisadi bağlantılar Azərbaycan–Britaniya tərəfdaşlığının prioriteti kimi - ŞƏRH

Qlobal iqtisadi münasibətlərin sürətlə dəyişdiyi, beynəlxalq ticarət marşrutlarının və təchizat zəncirlərinin yenidən formalaşdığı müasir dövrdə nəqliyyat-logistika bağlantıları dövlətlərin iqtisadi inkişafında və beynəlxalq mövqeyində mühüm amilə çevrilib. Coğrafi mövqeyindən səmərəli istifadə edən, müasir infrastruktur quran və beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirən ölkələr regional iqtisadi proseslərdə daha fəal iştirak etmək imkanı qazanırlar. Bu baxımdan Azərbaycanın Şərqlə Qərb arasında mühüm nəqliyyat və logistika qovşağı kimi mövqeyinin möhkəmləndirilməsi strateji əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya arasında imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamədə Orta Dəhlizin inkişafına xüsusi diqqət ayrılması da bu reallığın siyasi və iqtisadi səviyyədə qəbul edildiyini göstərir.
2026-cı il noyabrın 12-də imzalanmış Birgə Bəyannamədə tərəflər regional və beynəlxalq bağlantıların əhəmiyyətini vurğulayaraq nəqliyyat, logistika və infrastruktur layihələrini, eləcə də Orta Dəhlizin inkişafını dəstəkləmək niyyətlərini ifadə ediblər. Sənəddə bu istiqamət sərhədyanı ticarət və investisiyaların asanlaşdırılması, iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi və davamlı artımın təşviqi ilə əlaqələndirilir. Bu yanaşma nəqliyyat əməkdaşlığının yalnız yükdaşımalarla məhdudlaşmadığını, daha geniş iqtisadi inteqrasiyanın mühüm vasitəsi kimi nəzərdən keçirildiyini göstərir.
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi ölkəmizə Avropa ilə Asiya arasında iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin inkişafında mühüm imkanlar verir. Xəzər dənizinə birbaşa çıxış, müasir liman infrastrukturu, dəmir yolları, avtomobil magistralları və beynəlxalq nəqliyyat dəhlizləri ölkəmizin tranzit potensialının əsasını təşkil edir. Bu imkanların səmərəli istifadəsi Azərbaycanın yalnız tranzit ölkə kimi deyil, həm də regional logistika, ticarət və xidmət mərkəzi kimi inkişafına şərait yarada bilər.
Orta Dəhlizin əhəmiyyəti məhz bu kontekstdə daha aydın görünür. Çin və Mərkəzi Asiyadan başlayaraq Xəzər dənizi, Azərbaycan və Cənubi Qafqaz vasitəsilə Avropaya uzanan bu marşrut müxtəlif nəqliyyat növlərinin əlaqələndirilməsini tələb edir. Dəhlizin səmərəliliyi limanların, dəmir yollarının, avtomobil nəqliyyatının və gömrük-logistika sistemlərinin uzlaşdırılmış fəaliyyətindən asılıdır. Buna görə də marşrutun inkişafı ayrı-ayrı infrastruktur obyektlərinin yaradılmasından daha geniş məzmun daşıyır; o, ölkələr arasında koordinasiyanın, prosedurların sadələşdirilməsinin və qarşılıqlı iqtisadi əməkdaşlığın gücləndirilməsini tələb edir.
Azərbaycan bu istiqamətdə nəqliyyat infrastrukturunun inkişafına mühüm investisiyalar yatırıb. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, dəmir yolu və avtomobil yolları şəbəkəsi, eləcə də Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu ölkəmizin beynəlxalq bağlantı imkanlarını genişləndirən əsas infrastruktur elementləridir. Bu layihələr Azərbaycanın Xəzər hövzəsində və daha geniş Avrasiya məkanında nəqliyyat-logistika proseslərində iştirakını gücləndirir. Qarşıdakı dövrdə infrastrukturun ötürücülük qabiliyyətinin artırılması, rəqəmsal gömrük və logistika sistemlərinin inkişafı, tranzit prosedurlarının daha da sadələşdirilməsi dəhlizin rəqabət qabiliyyətini yüksəldə bilər.
Böyük Britaniya ilə strateji tərəfdaşlıq çərçivəsində bu sahədə əməkdaşlığın genişləndirilməsi yeni iqtisadi imkanlar yaradır. Birgə Bəyannamədə nəqliyyat, logistika və infrastruktur layihələri ilə yanaşı, bizneslərarası əlaqələrin təşviqi, investisiya imkanlarının artırılması və bilik mübadiləsi də nəzərdə tutulur. Böyük Britaniyanın maliyyə, xidmət və biznes sahələrindəki təcrübəsi ilə Azərbaycanın regional nəqliyyat potensialının uzlaşdırılması qarşılıqlı faydalı layihələrin formalaşmasına kömək edə bilər. Bu əməkdaşlıq logistika xidmətləri, infrastrukturun idarə edilməsi, maliyyələşdirmə və texnoloji həllər kimi istiqamətləri əhatə etmək imkanına malikdir.
Sənəddə iqtisadi əməkdaşlığın əlaqələndirilməsi baxımından Ticarət və İqtisadi Əməkdaşlıq üzrə Birgə Hökumətlərarası Komissiyanın roluna xüsusi əhəmiyyət verilir. Komissiyanın investisiya, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, Orta Dəhlizin inkişafı və enerji əməkdaşlığı üzrə birgə təşəbbüsləri irəli aparmaq üçün əsas platforma kimi nəzərdə tutulması diqqətəlayiqdir. Bu mexanizm dövlət qurumları arasında dialoqun gücləndirilməsi, biznes dairələrinin əlaqələndirilməsi və əməkdaşlıq imkanlarının konkret layihələrə çevrilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.
Orta Dəhlizin inkişafı Azərbaycanın iqtisadiyyatının şaxələndirilməsi üçün də əlavə imkanlar yaradır. Tranzit daşımalarının genişlənməsi liman və logistika xidmətlərinə, anbar təsərrüfatına, nəqliyyat vasitələrinin texniki xidmətinə, sığorta və maliyyə xidmətlərinə tələbatı artıra bilər. Bu isə yeni bizneslərin yaranmasına, məşğulluğun genişlənməsinə və qeyri-neft sektorunun inkişafına töhfə verə bilər. Beləliklə, nəqliyyat dəhlizləri yalnız ölkələr arasında yük və məhsul axınını təmin etmir, eyni zamanda, onların iqtisadiyyatında əlavə dəyər yaradan sahələrin inkişafına şərait formalaşdırır.
Azərbaycan–Britaniya tərəfdaşlığının bu istiqamətdə nəticə verməsi üçün əsas məsələ Bəyannamədə müəyyənləşdirilmiş niyyətlərin praktiki əməkdaşlıq mexanizmləri ilə tamamlanmasıdır. İnfrastruktur layihələrinə investisiyaların cəlb edilməsi, biznes əlaqələrinin genişləndirilməsi, texniki və institusional təcrübə mübadiləsi, eləcə də regional tərəfdaşlarla koordinasiyanın gücləndirilməsi bu prosesin mühüm şərtləridir. Eyni zamanda, Orta Dəhlizin davamlı inkişafı marşrut boyunca yerləşən ölkələrin qarşılıqlı maraqlarının uzlaşdırılmasını və nəqliyyat xidmətlərinin rəqabət qabiliyyətinin artırılmasını tələb edir.
Orta Dəhlizin inkişafının Azərbaycan–Böyük Britaniya Strateji Tərəfdaşlığı çərçivəsində prioritet istiqamətlərdən biri kimi müəyyənləşdirilməsi ölkəmizin beynəlxalq iqtisadi əlaqələrdə artan rolunu əks etdirir. Bu əməkdaşlıq Azərbaycanın tranzit imkanlarının genişləndirilməsi, qeyri-neft sektorunun inkişafı, yeni investisiyaların cəlb edilməsi və Avropa ilə Asiya arasında iqtisadi bağlantıların möhkəmləndirilməsi üçün perspektivlər yaradır. Qarşıdakı mərhələdə əsas məqsəd coğrafi üstünlüyü dayanıqlı iqtisadi nəticələrə çevirmək, nəqliyyat infrastrukturunu müasir tələblərə uyğun inkişaf etdirmək və beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlığı konkret layihələrlə zənginləşdirməkdir. Azərbaycanın bu istiqamətdə atdığı addımlar ölkəmizin regional iqtisadi əlaqələr sistemində mövqeyinin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edə bilər.

Elşad Əzizov,
YAP Neftçala rayon təşkilatının veteran üzvü

Digər xəbərlər