Beynəlxalq münasibətlər sistemində etibarlı siyasi tərəfdaşlıq dövlətlərin milli maraqlarının qorunması, regional sabitliyin möhkəmləndirilməsi və qlobal çağırışlara birgə cavab verilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə geosiyasi proseslərin sürətlə dəyişdiyi, beynəlxalq təhlükəsizlik məsələlərinin aktuallaşdığı müasir dövrdə dövlətlər arasında qarşılıqlı etimada və beynəlxalq hüquqa əsaslanan münasibətlərin inkişafı xüsusi önəm kəsb edir. Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin imzalanması da məhz bu kontekstdə iki ölkənin siyasi əlaqələrinin yeni mərhələyə yüksəlməsini ifadə edir.
Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Böyük Britaniya ilə münasibətlərin qurulması və inkişaf etdirilməsi xarici siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri olub. Böyük Britaniya 1991-ci il dekabrın 26-da Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini tanıyıb, iki ölkə arasında diplomatik münasibətlər isə 1992-ci il martın 11-də qurulub. 1994-cü il fevralın 23-də imzalanmış Dostluq və Əməkdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə, 1998-ci il iyulun 21-də qəbul edilmiş Dostluq Münasibətləri və Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə ikitərəfli münasibətlərin siyasi-hüquqi əsaslarını möhkəmləndirib. Həmin dövrdən etibarən yüksək səviyyəli siyasi dialoq, qarşılıqlı səfərlər və müxtəlif sahələrdə əməkdaşlıq əlaqələrin inkişafına şərait yaradıb.
2026-cı il noyabrın 12-də Dublində Prezident İlham Əliyev və Böyük Britaniyanın Baş naziri Endi Börnhem tərəfindən imzalanmış yeni Birgə Bəyannamə bu münasibətlərin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldilməsini rəsmiləşdirib. Sənədin əhəmiyyəti yalnız ikitərəfli əlaqələrin siyasi statusunun müəyyənləşdirilməsi ilə məhdudlaşmır. Burada qarşılıqlı hörmət, ortaq maraqlar, beynəlxalq hüquqa sadiqlik və praktiki əməkdaşlıq gələcək münasibətlərin əsas prinsipləri kimi təsbit olunur. Bu yanaşma tərəflərin regional və beynəlxalq məsələlərdə dialoqu dərinləşdirmək niyyətini də nümayiş etdirir.
Bəyannamənin siyasi baxımdan diqqət çəkən əsas müddəalarından biri BMT Nizamnaməsinə və beynəlxalq hüququn prinsip və normalarına sadiqliyin bir daha təsdiqlənməsidir. Sənəddə beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərin toxunulmazlığına, dövlətlərin suverenliyinə, müstəqilliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət xüsusi vurğulanır. Bu prinsiplər Azərbaycanın xarici siyasətinin fundamental istiqamətlərindən biridir. Ölkəmiz uzun illər ərzində ərazi bütövlüyünün pozulması problemi ilə üzləşmiş, beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə əsaslanan mövqeyini beynəlxalq platformalarda ardıcıl müdafiə etmişdir. Buna görə də həmin müddəaların yeni strateji sənəddə yer alması ikitərəfli münasibətlərin siyasi-hüquqi çərçivəsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və dövlət suverenliyini bərpa etməsi Cənubi Qafqazda yeni geosiyasi reallıqlar yaradıb. Uzun illər münaqişə və qarşıdurma ilə səciyyələnən regionda indi sülhün, əməkdaşlığın və iqtisadi inteqrasiyanın möhkəmləndirilməsi üçün yeni imkanlar meydana çıxıb. Bu mərhələdə beynəlxalq tərəfdaşların regiondakı proseslərə münasibəti, sülh təşəbbüslərinə yanaşması və dövlətlərin suveren hüquqlarına hörmət prinsipi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Birgə Bəyannamədə 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda keçirilmiş Sülh Zirvəsi Bəyannaməsinin əhəmiyyətinin vurğulanması, Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində sonrakı addımların alqışlanması bu baxımdan diqqətəlayiqdir. Böyük Britaniya tərəfi iki ölkənin ikitərəfli dialoq yolu ilə regionda davamlı sülhə nail olmaq səylərinə dəstəyini bir daha təsdiqləyir. Bu mövqe sülh prosesinin irəliləməsində birbaşa tərəflərin dialoqunun və qarşılıqlı razılaşmaların həlledici rolunu ön plana çıxarır.
Cənubi Qafqazda davamlı sülhün təmin olunması yalnız Azərbaycan və Ermənistan arasındakı münasibətlərin normallaşması məsələsi deyil. Bu proses regionun ümumi inkişafı, iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi, nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin açılması və qarşılıqlı etimad mühitinin formalaşması baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Sülh şəraitində regional əməkdaşlıq imkanlarının genişlənməsi ölkələrin iqtisadi potensialının reallaşdırılmasına, yeni investisiyaların cəlbinə və beynəlxalq ticarət əlaqələrinin inkişafına şərait yarada bilər. Bu baxımdan Azərbaycanın irəli sürdüyü sülh gündəliyi regionun gələcək inkişafı üçün mühüm siyasi və iqtisadi perspektivlər açır.
Bəyannamədə müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsinə dair müddəalar da iki ölkənin siyasi münasibətlərinin yeni məzmununu göstərir. Tərəflər regional sülh və sabitliyin dəstəklənməsi, ümumi təhlükələrə qarşı mübarizə imkanlarının artırılması, müdafiə təlimləri və potensialın gücləndirilməsi istiqamətində əməkdaşlığı inkişaf etdirmək niyyətlərini ifadə edirlər. Hüquq-mühafizə orqanları arasında əlaqələrin, sərhəd idarəçiliyinin, məhkəmə və hüquqi əməkdaşlığın gücləndirilməsi də sənədin mühüm istiqamətlərindəndir. Bu yanaşma təhlükəsizliyin yalnız hərbi deyil, həm də hüquqi və institusional əsaslarla təmin olunmasının vacibliyini əks etdirir.
Azərbaycanın xarici siyasətinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri müxtəlif beynəlxalq tərəfdaşlarla münasibətləri milli maraqlar, suveren bərabərlik və qarşılıqlı fayda prinsipləri əsasında inkişaf etdirməsidir. Böyük Britaniya ilə strateji tərəfdaşlığın rəsmiləşdirilməsi ölkəmizin Avropa dövlətləri ilə siyasi dialoqunun genişləndirilməsi və beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarının artırılması baxımından əhəmiyyətlidir. Bu münasibətlərin yeni mərhələsi Azərbaycanın regional proseslərdəki rolunu və beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlığa açıq olduğunu bir daha nümayiş etdirir.
Azərbaycan–Böyük Britaniya Strateji Tərəfdaşlığı haqqında Birgə Bəyannamə iki ölkə arasında diplomatik münasibətlərin tarixində yeni siyasi mərhələni müəyyənləşdirir. Sənəd beynəlxalq hüquqa, suverenliyə və ərazi bütövlüyünə hörmət prinsiplərini təsdiqləməklə yanaşı, Cənubi Qafqazda davamlı sülhün və təhlükəsizliyin təmin olunmasına dair əməkdaşlıq üçün də siyasi çərçivə yaradır. Qarşıdakı dövrdə bu tərəfdaşlığın real nəticələri siyasi dialoqun ardıcıllığından, qarşılıqlı öhdəliklərin həyata keçirilməsindən və regional sülh təşəbbüslərinin dəstəklənməsindən asılı olacaqdır. Azərbaycanın milli maraqlarına və beynəlxalq hüquqa əsaslanan mövqeyi isə regionda sabitliyin və əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi istiqamətində əsas istinad nöqtəsi olaraq qalır.
Tükəzban Mehtiyeva,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədr müavini
Neftçala şəhər Uşaq-İncəsənət məktəbinin müəllimi