PDF Oxu

Siyasət

  • 318

Enerji təhlükəsizliyindən yaşıl transformasiyaya – Azərbaycan və Böyük Britaniya əməkdaşlığının yeni istiqamətləri - ŞƏRH

Enerji təhlükəsizliyindən yaşıl transformasiyaya – Azərbaycan və Böyük Britaniya əməkdaşlığının yeni istiqamətləri - ŞƏRH

Enerji təhlükəsizliyi müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlərin iqtisadi dayanıqlılığını, siyasi müstəqilliyini və regional mövqeyini müəyyən edən əsas amillərdən biridir. Son illərdə qlobal enerji bazarlarında baş verən dəyişikliklər, iqlim çağırışları və təmiz enerji mənbələrinə artan tələbat bu sahədə beynəlxalq əməkdaşlığın istiqamətlərini də dəyişdirir. Ənənəvi enerji resurslarının əhəmiyyəti qorunmaqla yanaşı, bərpaolunan enerji, yaşıl maliyyələşdirmə və aşağı karbonlu texnologiyalar dövlətlərin uzunmüddətli inkişaf strategiyalarında xüsusi yer tutur. Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamədə enerji əməkdaşlığının bu yeni istiqamətlərinin ayrıca əksini tapması da məhz qlobal dəyişikliklərin yaratdığı tələblərlə bağlıdır.
Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında enerji sahəsində əməkdaşlığın otuz ildən artıq tarixi var. 1994-cü ildə imzalanmış “Əsrin müqaviləsi” ilə başlayan yeni iqtisadi mərhələdə Britaniya şirkətləri, xüsusilə BP, Azərbaycanın neft-qaz sektorunda mühüm tərəfdaşlardan birinə çevrildi. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri və Cənub Qaz Dəhlizi kimi beynəlxalq layihələr bu əməkdaşlığın konkret nəticələri olmaqla Azərbaycanın enerji resurslarının dünya bazarlarına çıxarılmasına və Avropanın enerji təchizatının şaxələndirilməsinə töhfə verdi.
Lakin müasir dövrün çağırışları enerji tərəfdaşlığının daha geniş istiqamətlər üzrə inkişafını zəruri edir. Azərbaycan zəngin ənənəvi enerji resursları ilə yanaşı, bərpaolunan enerji sahəsində də böyük potensiala malikdir. Ölkəmizin quruda və dənizdə külək, eləcə də günəş enerjisi imkanları bu sahənin uzunmüddətli inkişafı üçün geniş perspektivlər yaradır. Rəsmi qiymətləndirmələrə əsasən, Azərbaycanın bərpaolunan enerji mənbələrinin texniki potensialı quruda 135 giqavat, dənizdə isə 157 giqavat səviyyəsində qiymətləndirilir. Bu imkanların reallaşdırılması enerji istehsalının şaxələndirilməsi ilə yanaşı, gələcəkdə elektrik enerjisi ixracının genişləndirilməsinə də şərait yarada bilər.
Dövlətin enerji strategiyasında bərpaolunan mənbələrin payının artırılması mühüm hədəflərdən biridir. 2030-cu ilədək elektrik enerjisi istehsalında bərpaolunan enerji gücünün payının ən azı 30 faizə çatdırılması qarşıya qoyulan əsas məqsədlərdəndir. 2026-cı ilin mayında Energetika Nazirliyində açıqlanan məlumatda isə 2035-ci ilədək daxili istehlak və ixrac məqsədləri üçün 8 giqavat bərpaolunan enerji gücünün yaradılması hədəfi qeyd olunub. Bu göstəricilər Azərbaycanın enerji siyasətində yeni mərhələyə keçidin miqyasını nümayiş etdirir.
Azərbaycanın yaşıl enerji gündəliyində işğaldan azad edilmiş ərazilər də xüsusi yer tutur. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun, eləcə də Naxçıvan Muxtar Respublikasının yaşıl enerji zonası kimi inkişaf etdirilməsi istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər bərpaolunan mənbələrdən istifadənin genişləndirilməsinə xidmət edir. Bu ərazilərin təbii potensialı, yeni infrastrukturun qurulması və müasir texnologiyaların tətbiqi gələcəkdə enerji istehsalının daha səmərəli təşkilinə imkan yarada bilər. Beləliklə, yaşıl enerji siyasəti həm iqtisadi inkişaf, həm də azad edilmiş ərazilərin dayanıqlı bərpası ilə əlaqələndirilir.
Böyük Britaniya ilə imzalanmış Birgə Bəyannamədə bərpaolunan enerjinin inkişafı, yaşıl maliyyələşdirmə və aşağı karbonlu texnologiyalar üzrə əməkdaşlığın nəzərdə tutulması bu potensialın beynəlxalq tərəfdaşlıq vasitəsilə reallaşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir. Böyük Britaniyanın maliyyə, mühəndislik və texnoloji təcrübəsi Azərbaycanın enerji imkanları ilə birləşdikdə yeni investisiya layihələri və biznes əlaqələri üçün əlverişli zəmin yarana bilər. Burada əsas məsələ yalnız enerji istehsalının artırılması deyil, həm də müasir texnologiyaların tətbiqi, infrastrukturun yenilənməsi və yerli mütəxəssislərin bilik və bacarıqlarının inkişafıdır.
Bu əməkdaşlığın artıq praktiki müstəvidə də müəyyən təməlləri mövcuddur. 2026-cı il sentyabrın 17-də Azərbaycanın energetika naziri ilə Böyük Britaniyanın ölkəmizdəki səfiri arasında keçirilən görüşdə ikitərəfli enerji tərəfdaşlığının neft-qaz sektorundan təmiz enerji, dekarbonizasiya və elektrik bağlantıları istiqamətinə genişləndirilməsi müzakirə olunub. Cəbrayılda BP şirkətinin iştirakı ilə həyata keçirilən günəş enerjisi layihəsi yeni əməkdaşlıq mərhələsinin konkret nümunələrindən biri kimi qeyd edilib. Xəzər–Qara dəniz–Avropa Yaşıl Enerji Dəhlizi layihəsi və Britaniya şirkətlərinin bu prosesdə iştirakı imkanları da diqqət mərkəzində olub.
Enerji əməkdaşlığının digər mühüm istiqaməti regional elektrik bağlantılarının inkişafıdır. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi Xəzər hövzəsində istehsal olunacaq yaşıl enerjinin regional və Avropa bazarlarına çatdırılması üçün perspektivlər yaradır. Xəzər–Qara dəniz–Avropa Yaşıl Enerji Dəhlizi kimi təşəbbüslər bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Belə layihələr enerji ixracı imkanlarını genişləndirməklə yanaşı, region ölkələri arasında iqtisadi və texniki əməkdaşlığı da gücləndirə bilər. Böyük Britaniyanın bu sahədə maliyyə və texnologiya imkanları ilə iştirak etməsi tərəfdaşlığın yeni məzmununu formalaşdıra bilər.
Yaşıl transformasiyanın uğuru yalnız yeni enerji stansiyalarının tikintisi ilə ölçülmür. Elektrik şəbəkələrinin gücləndirilməsi, enerji saxlama sistemlərinin qurulması, istehsal olunan enerjinin səmərəli paylanması və rəqəmsal idarəetmə mexanizmlərinin tətbiqi də bu prosesin vacib şərtləridir. Bəyannamədə nəzərdə tutulan innovasiya və texnoloji əməkdaşlıq bu baxımdan enerji sektorunun müasirləşdirilməsi üçün əlavə imkanlar yaradır. Eyni zamanda, yaşıl maliyyələşdirmə mexanizmləri iri layihələrin həyata keçirilməsində investisiya imkanlarını genişləndirə bilər.
Bütün bunlar göstərir ki, Azərbaycan–Böyük Britaniya enerji tərəfdaşlığı ənənəvi neft-qaz əməkdaşlığından daha geniş və çoxşaxəli mərhələyə keçir. Yeni mərhələnin əsas xüsusiyyəti enerji təhlükəsizliyi ilə ekoloji dayanıqlılığın, iqtisadi maraqlarla texnoloji inkişafın uzlaşdırılmasıdır. Azərbaycan üçün bu, enerji ixracının şaxələndirilməsi, yeni investisiyaların cəlb edilməsi və regional yaşıl enerji mərkəzinə çevrilmək imkanlarının genişlənməsi deməkdir.
Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə bu məqsədlərin reallaşdırılması üçün siyasi və institusional çərçivə yaradır. Qarşıdakı dövrdə əsas vəzifə müəyyənləşdirilmiş istiqamətləri konkret layihələrə, texnologiya transferinə, investisiyalara və ölçülə bilən nəticələrə çevirməkdir. Məhz bu yanaşma Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında otuz ildən artıq enerji əməkdaşlığını yeni dövrün tələblərinə uyğun inkişaf etdirərək hər iki ölkə üçün uzunmüddətli iqtisadi və strateji fayda yarada bilər.

Elşən Ağalarov,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədr müavini
1 saylı Mayak kənd tam orta məktəbin direktoru

Digər xəbərlər