Cəbrayılın azadlıq salnaməsi: Zəfərdən quruculuğa gedən yol

Azərbaycan tarixinin ən mühüm səhifələrindən biri olan 44 günlük Vətən müharibəsi xalqımızın milli iradəsinin, ordumuzun gücünün və dövlətimizin qətiyyətinin parlaq təcəssümü kimi tarixə düşdü. Bu Zəfər yolunda azad edilən ilk rayon mərkəzlərindən biri Cəbrayıl oldu. 4 oktyabr 2020-ci il Azərbaycan xalqının yaddaşına Cəbrayıl şəhərinin işğaldan azad edildiyi şanlı gün kimi həkk olundu.

Cəbrayılın azadlığı hərbi baxımdan mühüm əhəmiyyət daşımaqla yanaşı, mənəvi və siyasi baxımdan da xüsusi məna kəsb edirdi. Çünki uzun illər doğma torpaqlarından didərgin salınmış cəbrayıllılar üçün bu tarix illərlə gözlənilən qayıdışın başlanğıcı idi. Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi uğurlu hərbi əməliyyatlar nəticəsində Cəbrayıl şəhərinin azad olunması Vətən müharibəsinin gedişində mühüm dönüş nöqtələrindən birinə çevrildi.
Cəbrayıl rayonu 1993-cü il avqustun 23-də Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdi. İşğal nəticəsində rayonun yaşayış məntəqələri dağıdılmış, tarixi-mədəni irsə ciddi ziyan vurulmuş, əhali doğma yurd-yuvasından məcburi köçkün vəziyyətinə düşmüşdü. Otuz ilə yaxın müddətdə cəbrayıllılar öz doğma şəhərlərinə və kəndlərinə qayıtmaq arzusu ilə yaşadılar.
2020-ci ilin payızında isə tarix dəyişdi. Azərbaycan Ordusunun əks-hücum əməliyyatının ilk günlərindən etibarən Cəbrayıl istiqamətində mühüm uğurlar əldə edildi. Oktyabrın 4-də Prezident İlham Əliyev xalqa müraciətində Cəbrayıl şəhərinin və rayonun bir sıra kəndlərinin azad edildiyini elan etdi. Bununla Azərbaycan bayrağı uzun illərdən sonra Cəbrayıl torpağında yenidən ucaldıldı.
Cəbrayılın azad olunması təkcə bir şəhərin düşmən işğalından qurtuluşu deyildi. Bu hadisə Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü bərpa etmək istiqamətində atdığı mühüm və ardıcıl addımlardan biri idi. Sonrakı günlərdə və həftələrdə əldə olunan hərbi qələbələr Azərbaycanın Qarabağ münaqişəsinin hərbi-siyasi tarixində yeni reallıq yaratdı.
Bu gün Cəbrayılın adı yalnız Zəfər tarixi ilə deyil, həm də böyük quruculuq prosesləri ilə yanaşı çəkilir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma layihələrinin mühüm ünvanlarından biri də Cəbrayıldır. Burada yollar, enerji və kommunal infrastrukturu yaradılır, yaşayış məhəllələri salınır, sosial obyektlər inşa edilir.
Cəbrayılın gələcəyinin planlaşdırılmasında müasir şəhərsalma prinsipləri əsas götürülür. Məqsəd yalnız dağıdılmış tikililəri bərpa etmək deyil, insanların rahat və təhlükəsiz yaşayacağı, iqtisadi fəallığın və sosial həyatın inkişaf edəcəyi müasir şəhər mühiti yaratmaqdır. Rayonun coğrafi mövqeyi də onun gələcək inkişafında mühüm amil kimi çıxış edir. Cəbrayılın yerləşdiyi ərazi Azərbaycanın əsas bölgələrini Qarabağ və Şərqi Zəngəzurla, eləcə də regiondakı nəqliyyat-kommunikasiya xətləri ilə əlaqələndirən mühüm məkanlardan biridir. Horadiz–Cəbrayıl–Zəngilan–Ağbənd istiqamətində aparılan infrastruktur layihələri bölgənin iqtisadi potensialının artırılmasına xidmət edir.
Cəbrayıl həm də Azərbaycanın enerji siyasətinin yeni mərhələsinin mühüm ünvanlarından birinə çevrilir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə “yaşıl enerji” potensialından istifadə imkanlarının genişləndirilməsi, günəş və digər bərpaolunan enerji layihələrinin həyata keçirilməsi regionun gələcək iqtisadi simasının formalaşmasına təsir göstərir. Lakin Cəbrayılın dirçəlişinin ən mühüm tərəfi, heç şübhəsiz, insan amilidir. Uzun illər doğma torpaqlarından ayrı düşmüş insanların öz evlərinə qayıtması Zəfərin ən böyük mənəvi nəticələrindəndir. Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində keçmiş məcburi köçkünlərin mərhələli şəkildə doğma yurdlarına yerləşdirilməsi bu torpaqlarda həyatın yenidən canlanmasını təmin edir.
Bu qayıdış həm də tarixi yaddaşın bərpasıdır. Çünki şəhərləri və kəndləri yenidən qurmaq mümkündür, lakin torpağın yaddaşını yalnız onun əsl sakinlərinin qayıdışı ilə tam şəkildə dirçəltmək olar. Cəbrayılda bu proses artıq real mənzərəyə çevrilir.
4 Oktyabr – Cəbrayıl Şəhəri Günü də məhz bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu tarix həm keçmişin ağrılı səhifələrini, həm qəhrəmanlıq salnaməsini, həm də gələcəyə inamı özündə birləşdirir. Cəbrayılın azadlığı Azərbaycan əsgərinin fədakarlığının, dövlətimizin siyasi iradəsinin və xalqımızın sarsılmaz birliyinin nəticəsidir.
Bu gün Cəbrayıla nəzər salarkən dağıntıların deyil, quruculuğun mənzərəsi görünür. Bir zamanlar işğal altında qalan şəhərin yerində yeni yollar, müasir yaşayış məkanları, sosial obyektlər və iqtisadi layihələr ucalır. Bu mənzərə Azərbaycanın Zəfərdən sonra qarşıya qoyduğu əsas məqsədi – azad edilmiş əraziləri bərpa etmək və insanların doğma yurdlarında layiqli həyat şəraitini təmin etmək – aydın şəkildə nümayiş etdirir.
Cəbrayılın taleyi Azərbaycanın son onilliklərdə keçdiyi mürəkkəb və şərəfli yolun mühüm bir parçasıdır. Bu şəhərin azadlığı bir daha göstərdi ki, tarixə sahib çıxmaq, milli yaddaşı qorumaq və ərazi bütövlüyünü təmin etmək dövlətçilik üçün fundamental dəyərlərdir.
4 oktyabr bundan sonra da Cəbrayılın qəhrəmanlıq, qayıdış və dirçəliş günü kimi qeyd olunacaq. Bu tarix şəhidlərin müqəddəs xatirəsinə ehtiramın, qazilərin qəhrəmanlığına minnətdarlığın, Azərbaycan Ordusunun şücaətinə ehtiramın ifadəsidir.
Cəbrayıl artıq yalnız keçmişin xatirəsi deyil. O, Azərbaycanın Zəfərdən sonrakı inkişafının, Böyük Qayıdışın və quruculuq əzminin simvollarından biridir. Bu şəhərin yenidən canlanması göstərir ki, Azərbaycan üçün Zəfər yalnız müharibənin başa çatması deyil, həm də yeni həyatın başlanğıcıdır.
Cəbrayıl azaddır, dirçəlir və yenidən öz sakinlərinin doğma ünvanına çevrilir. 4 Oktyabr – Cəbrayıl Şəhəri Günü isə bu böyük yolun başlanğıcını xatırladan, Zəfərimizi və milli birliyimizi yaşadan əlamətdar tarix kimi xalqımızın yaddaşında əbədi yaşayacaq.

Bayram Aslanov,

YAP İdarə Heyətinin üzvü, YAP Gəncə şəhər təşkilatının sədri