Cəbrayılın azad edilməsi Böyük Zəfərə gedən yolda həlledici mərhələ oldu - ŞƏRH

Azərbaycanın müasir tarixində 4 oktyabr 2020-ci il hərbi uğurun ümummilli sevincə çevrildiyi günlərdən biridir. Həmin gün Cəbrayıl şəhərinin işğaldan azad olunması barədə verilən xəbər 27 illik yurd həsrətinə son qoymaqla yanaşı, Vətən müharibəsinin gedişində mühüm dönüşün baş verdiyini göstərdi. Azərbaycan Ordusu müharibənin ilk günlərində qazandığı uğurları genişləndirərək ilk şəhəri və rayon mərkəzini azad etmişdi. Cəbrayılın azadlığı qarşıdakı qələbələrə inamı möhkəmləndirdi, hərbi əməliyyatların davamı üçün yeni imkanlar yaratdı. Bu baxımdan 4 Oktyabr – Cəbrayıl şəhəri günü həm doğma torpağa qovuşmağın, həm də Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü bərpa etmək iradəsinin təntənəsidir.
Cəbrayıl rayonu 1993-cü il avqustun 23-də Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdi. İşğal insanların həyatını, rayonun iqtisadi və sosial inkişafını ağır sınaq qarşısında qoydu. Təqdim olunan məlumatlara əsasən, həmin dövrdə rayonun 72 ümumtəhsil məktəbi, 8 xəstəxanası, 132 tarixi abidəsi və 150 mədəniyyət ocağı işğala məruz qalmışdı. Birinci Qarabağ müharibəsində Cəbrayıldan 362 nəfər şəhid olmuş, 191 nəfər əlilliklə üzləşmişdi. Bu rəqəmlərin hər birinin arxasında bir insan taleyi, yarımçıq qalmış həyat və dağılan ailə ocağı dayanırdı. İşğal nəticəsində cəbrayıllılar ölkənin müxtəlif bölgələrində məskunlaşmağa məcbur oldular. Doğma yurdun xatirəsi isə ailələrdə, söhbətlərdə, övladlara ötürülən yaddaşda yaşamaqda davam etdi.
Uzun illər davam edən işğal Cəbrayılın azad edilməsini Azərbaycanın qarşısında duran mühüm dövlətçilik vəzifələrindən birinə çevirmişdi. Bu vəzifənin yerinə yetirilməsi üçün siyasi iradə ilə yanaşı, güclü iqtisadiyyat, hazırlıqlı ordu və cəmiyyətin birliyi lazım idi. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə formalaşdırılan dövlət quruculuğu xətti, Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi iqtisadi inkişaf və müdafiə siyasəti Azərbaycanın imkanlarını ardıcıl şəkildə artırdı. Vətən müharibəsində həmin imkanlar konkret nəticəyə çevrildi. Cəbrayıl istiqamətində qazanılan uğurlar da illərlə aparılmış hazırlığın döyüş meydanında özünü doğrultduğunu göstərdi.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan əks-hücum əməliyyatlarının ilk günündə Cəbrayıl rayonunun Böyük Mərcanlı və Nüzgar kəndləri azad edildi. Oktyabrın 3-də Mehdili, Çaxırlı, Aşağı Maralyan, Şəybəy və Quycaq kəndləri işğaldan qurtuldu. Oktyabrın 4-də isə Azərbaycan Ordusu Cəbrayıl şəhərini və rayonun daha doqquz kəndini – Karxulu, Şükürbəyli, Çərəkən, Daşkəsən, Horovlu, Mahmudlu, Cəfərabad, Yuxarı Maralyan və Decalı azad etdi. Vətən müharibəsi ərzində rayon ərazisində ümumilikdə bir şəhər və 90 kənd işğaldan azad olundu. Bu ardıcıllıq döyüş əməliyyatlarının miqyasını göstərir: ilk kəndlərin azad edilməsindən rayon mərkəzinə doğru irəliləyiş, daha sonra isə uğurun geniş ərazidə inkişaf etdirilməsi.
Cəbrayıl əməliyyatının əhəmiyyətini anlamaq üçün Azərbaycan hərbçilərinin qarşılaşdığı müqaviməti də nəzərə almaq lazımdır. Ermənistan ordusu bu istiqamətdə bir neçə xətdən ibarət istehkamlar qurmuşdu. Belə müdafiə sistemini yarmaq yüksək döyüş hazırlığı, bölmələr arasında uzlaşma və böyük fədakarlıq tələb edirdi. Prezident İlham Əliyev Cəbrayıl ictimaiyyətinin nümayəndələri ilə görüşündə həmin istehkamların yarılmasının qəhrəmanlıq hesabına mümkün olduğunu vurğulamış, Soltanlı və Əmirvarlı kəndləri uğrunda bir neçə gün şiddətli döyüşlər getdiyini bildirmişdi. Bu faktlar qələbənin hansı çətinliklər bahasına əldə edildiyini aydın göstərir.
Hadisələrin gedişindən görünür ki, Cəbrayılın azad edilməsi düşmənin müdafiə imkanlarının zəiflədilməsi və Azərbaycan Ordusunun sonrakı irəliləyişi baxımından mühüm əməliyyat nəticəsi yaratdı. Müdafiə xətlərinin yarılması qarşı tərəfin uzun müddət ərzində qurduğu hərbi mövqelərin toxunulmazlığı barədə təsəvvürü dağıtdı. Azərbaycan hərbçiləri mürəkkəb şəraitdə irəliləmək, möhkəmləndirilmiş mövqeləri ələ keçirmək və uğuru davam etdirmək qabiliyyətini nümayiş etdirdilər. Cəbrayıl zəfərinin hərbi mənası məhz burada üzə çıxır: qazanılmış mövqe sonrakı əməliyyatların imkanlarını genişləndirdi.
Cəbrayıl və Füzuli istiqamətlərindəki uğurlar Hadruta doğru irəliləyiş üçün əlverişli şərait yaratdı. Oktyabrın 9-da Hadrut qəsəbəsinin azad edilməsi isə Şuşaya gedən yolda mühüm mərhələ oldu. Cənub istiqamətində davam edən əməliyyatlar Zəngilanın, Qubadlının və Laçın rayonunun cənub hissəsinin azad edilməsinə imkan verdi. Prezident İlham Əliyevin Cəbrayıl əməliyyatını həlledici əhəmiyyətə malik hadisə kimi qiymətləndirməsi bu hərbi ardıcıllıqla bağlıdır. Deməli, Cəbrayılın azadlığını Vətən müharibəsinin ümumi gedişindən ayrı nəzərdən keçirmək mümkün deyil; bu qələbə sonrakı uğurların əldə olunmasına təsir göstərən əsas mərhələlərdən biridir.
Cəbrayılın azad edilməsi güclü mənəvi təsir də yaratdı. Müharibənin ilk həftəsinin sonunda rayon mərkəzinin azad olunması cəmiyyətə dövlətin qarşıya qoyduğu məqsədə doğru inamla irəlilədiyini göstərdi. Cəbrayıllılar üçün bu xəbər illərlə qorunan ümidin gerçəkləşməsi idi. Bütün Azərbaycan xalqı üçün isə işğal altında olan digər şəhər və kəndlərin də azad ediləcəyinə inamın möhkəmlənməsi demək idi. Cəbhədə əsgərin qazandığı uğur ölkə daxilində birliyi gücləndirir, xalqın dəstəyi hərbçilərə əlavə mənəvi qüvvə verirdi. Dövlət, ordu və xalq arasındakı bu bağlılıq Zəfərin mühüm dayaqlarından oldu.
Qələbənin arxasında dayanan insan fədakarlığı daim ehtiramla xatırlanmalıdır. Cəbrayıl uğrunda döyüşlərdə iştirak edən əsgər və zabitlər mürəkkəb müdafiə xətlərini yararaq torpaqlarımızı azad etdilər. 2020-ci il noyabrın 26-da “Cəbrayılın azad olunmasına görə” medalının təsis edilməsi, 22 min 797 hərbi qulluqçunun bu medalla təltif olunması həmin xidmətə verilən dövlət qiymətidir. Bu təltif həm şəxsi igidliyin, həm də ümumi qələbəyə töhfənin tanınmasıdır. Şəhidlərin xatirəsini yaşatmaq, qazilərə və müharibə iştirakçılarına qayğı göstərmək isə qələbənin mənəvi dəyərini qoruyan davamlı məsuliyyətdir.
Prezident İlham Əliyevin 2023-cü il 31 iyul tarixli Sərəncamı ilə 4 oktyabrın Cəbrayıl şəhəri günü kimi müəyyənləşdirilməsi bu şanlı tarixin ictimai yaddaşda yaşadılmasına xidmət edir. Şəhər gününün qeyd olunması yeni nəsillərə azadlığın necə qazanıldığını, doğma torpağın hansı fədakarlıqlar hesabına qaytarıldığını anlatmaq baxımından əhəmiyyətlidir. Bu gün azad Cəbrayılın yenidən qurulması da 2020-ci ilin hərbi qələbəsinin davamıdır. Döyüş meydanında bərpa edilmiş ərazi bütövlüyü doğma yurdda qurulan həyatla möhkəmlənir.
Cəbrayılın azad edilməsi Azərbaycanın gücünü, xalqımızın birliyini və Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin qətiyyətini nümayiş etdirən tarixi hadisədir. Həmin qələbə Böyük Zəfərin yolunu genişləndirdi, yurda qayıdışı mümkün etdi və işğalla barışmayan xalqın iradəsini gerçəyə çevirdi. Bu gün Cəbrayılın adını qürurla çəkərkən onun azadlığı uğrunda canından keçən qəhrəmanlarımızı ehtiramla anırıq. Onların qazandırdığı azadlıq Cəbrayılın sabahını qurmaq üçün ən möhkəm təməldir.

Hüsniyyə Zeynalova,
YAP Neftçala rayon təşkilatının veteran üzvü