Cəbrayılın iqtisadi dirçəlişi dayanıqlı məşğulluq üçün yeni imkanlar yaradır - ŞƏRH

İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyatın bərpası insanların doğma yurdda əmək fəaliyyəti ilə məşğul olması, gəlir əldə etməsi və gələcəyini inamla qurması ilə möhkəmlənir. Cəbrayıl rayonunda həyata keçirilən iqtisadi layihələrin əsas əhəmiyyəti də bu məqsədlə bağlıdır. Yeni istehsal müəssisələri, sənaye infrastrukturu, kənd təsərrüfatının bərpası və sahibkarlıq imkanlarının genişləndirilməsi rayonun inkişafına davamlı əsas yaradır. Azərbaycanın hərbi Zəfəri ilə açılan imkanlar bu gün iqtisadi fəaliyyətə çevrilir. Cəbrayıl tədricən istehsalın, xidmətlərin və əmək həyatının yenidən formalaşdığı məkana çevrilir.
Cəbrayıl işğaldan əvvəl çoxşaxəli təsərrüfat ənənələrinə malik rayon idi. Əhali əsasən üzümçülük, heyvandarlıq, taxılçılıq və baramaçılıqla məşğul olurdu. Rayonda səkkiz sənaye müəssisəsi, 42 kolxoz, iri və xırdabuynuzlu mal-qaranın kökəltmə birliyi, quşçuluq fabriki fəaliyyət göstərirdi. Bu təsərrüfatlar yerli məşğulluğun və ailələrin gəlirlərinin əsas mənbələri sırasında idi. İşğal istehsal əlaqələrini dağıtdı, təsərrüfat sahələrini istifadəsiz qoydu və əhalini doğma torpaqda işləmək imkanından məhrum etdi. İqtisadi dirçəliş buna görə də həm rayonun istehsal potensialının yenidən istifadəyə verilməsi, həm də insanların əmək həyatının bərpası baxımından əhəmiyyətlidir.
Rayonun təbii imkanları gələcək iqtisadi inkişaf üçün mühüm əsasdır. Cəbrayılın ərazisi mərmər, mişar daşı və digər tikinti materialları ehtiyatları ilə zəngindir. Kənd təsərrüfatı ənənələri və torpaq resursları da istehsalın müxtəlif istiqamətlərdə inkişafına şərait yaradır. Lakin təbii sərvətin mövcudluğu özlüyündə iqtisadi nəticə yaratmır. Bu imkanların səmərəli istifadəsi üçün infrastruktur, investisiya, müasir texnologiya, ixtisaslı işçi qüvvəsi və satış bazarlarına çıxış lazımdır. Cəbrayılda həyata keçirilən layihələr məhz həmin amilləri bir araya gətirməyə yönəlir. Rayonun dirçəlişini təmin edən əsas yanaşma mövcud potensialın təşkilatlanmış iqtisadi fəaliyyətə çevrilməsidir.
Bu istiqamətdə mühüm addımlardan biri Prezident İlham Əliyevin 2021-ci il 4 oktyabr tarixli Fərmanı ilə Cəbrayıl rayonunda “Araz Vadisi İqtisadi Zonası” Sənaye Parkının yaradılmasıdır. İqtisadi Zonaların İnkişafı Agentliyinin idarəçiliyində fəaliyyət göstərən park 200 hektar ərazini əhatə edir. Layihənin miqyası burada ayrı-ayrı müəssisələrlə yanaşı, istehsal və xidmətlərin qarşılıqlı əlaqəsinə əsaslanan iqtisadi mühitin formalaşdırılmasını nəzərdə tutur. Sənaye parkı sahibkarların fəaliyyətini təşkil etməsi, yeni müəssisələr yaratması və rayonun iqtisadi imkanlarından istifadə etməsi üçün mühüm vasitədir.
Parkın əsas fəaliyyət istiqamətləri sırasında logistika və ticarət mərkəzinin, anbar komplekslərinin, topdan və pərakəndə satış obyektlərinin yaradılması yer alır. TIR parkı, gömrük, yanacaqdoldurma, avtomobillərin və digər texnikanın təmiri məntəqələrinin təşkili də nəzərdə tutulur. Bu istiqamətlər istehsalın gündəlik ehtiyacları ilə bağlıdır. Məhsulun hazırlanması qədər onun saxlanılması, daşınması, bazara çatdırılması və texniki xidmətlə təmin olunması da vacibdir. Həmin xidmətlərin bir ərazidə inkişaf etdirilməsi müəssisələr arasında əlaqələri gücləndirə, vaxt və əməliyyat xərclərinin azalmasına kömək edə bilər. Beləliklə, sənaye parkının təsiri onun daxilində fəaliyyət göstərən müəssisələrdən daha geniş iqtisadi mühitə yayıla bilər.
Təqdim olunan məlumatlara əsasən, “Araz Vadisi İqtisadi Zonası” Sənaye Parkında 20 sahibkarlıq subyekti rezident, üç sahibkar isə qeyri-rezident kimi qeydiyyatdan keçib və 130-dan artıq iş yeri yaradılıb. Bu göstəricilər parkda iqtisadi fəaliyyətin formalaşdığını göstərir. Eyni zamanda, qeydiyyatdan keçmiş sahibkarlıq subyektlərinin sayı ilə artıq yaradılmış iş yerlərini fərqləndirmək vacibdir: müəssisələrin layihələndirilməsi, tikintisi və istehsala başlaması müxtəlif mərhələlərdə həyata keçirilir. Qarşıdakı dövrdə iqtisadi nəticələrin genişlənməsi layihələrin faktiki icrası, müəssisələrin fəaliyyətə başlaması və istehsalın davamlılığı ilə bağlı olacaq.
Cəbrayılda iqtisadi quruculuğun müxtəlif sahələri əhatə etməsi diqqətəlayiqdir. Prezident İlham Əliyevin rayona səfərləri zamanı yeni müəssisələrin təməlinin qoyulması bu istiqamətdə konkret addımların atıldığını göstərir. 2021-ci ilin oktyabrında “KamAZ” ASC ilə “Gəncə Avtomobil Zavodu” İstehsalat Birliyinin birgə servis mərkəzinin təməli qoyulub. 2024-cü ilin oktyabrında isə Cəbrayıl şəhərində alkoqolsuz içki məhsulları istehsalı kompleksinin, rayonda damazlıq yumurta istehsalı fabrikinin və sənaye parkında yeni müəssisələrin təməlqoyma mərasimləri keçirilib. Bu layihələr texniki xidmət, emal sənayesi və aqrar istehsal arasında müxtəlif fəaliyyət istiqamətlərinin yarandığını göstərir.
İqtisadi fəaliyyətin belə şaxələnməsi rayonun gələcəyi üçün mühümdür. Müxtəlif sahələrdə müəssisələrin yaradılması fərqli peşə və bacarıqlara malik insanların əmək bazarında iştirak imkanlarını genişləndirir. İstehsal müəssisəsinin fəaliyyəti texniki işçilərlə yanaşı, idarəetmə, uçot, satış, nəqliyyat və xidmət sahələrində də əmək tələb edir. Müəssisələrin ətrafında kiçik sahibkarlıq təşəbbüsləri üçün əlavə tələbat formalaşa bilər. Buna görə də yeni investisiyanın əhəmiyyətini onun birbaşa yaratdığı iş yerləri ilə bərabər, digər iqtisadi fəaliyyətlərə verdiyi təkanla da qiymətləndirmək lazımdır.
Kənd təsərrüfatının bərpası Cəbrayılın iqtisadi dirçəlişində xüsusi yer tutur. Prezident İlham Əliyevin 2021-ci il fevralın 14-də Soltanlı kəndində işğaldan azad edilmiş torpaqlarda əkinlərlə bağlı görülən işlərlə tanış olması aqrar fəaliyyətin bərpasına erkən mərhələdən diqqət göstərildiyini ifadə edir. Rayonun taxılçılıq, heyvandarlıq, üzümçülük və baramaçılıq ənənələri gələcək inkişaf üçün təcrübə bazasıdır. Bu ənənələrin müasir istehsal üsulları ilə birləşdirilməsi torpaqdan səmərəli istifadə, məhsuldarlıq və ailə təsərrüfatlarının gəlirləri baxımından əhəmiyyət daşıyır.
Aqrar inkişafın daha böyük iqtisadi nəticə yaratması məhsulun emalı və satışının təşkili ilə bağlıdır. Yerli istehsalın emal müəssisələri, anbar və nəqliyyat xidmətləri ilə əlaqələndirilməsi məhsulun bazara çıxarılmasını asanlaşdıra bilər. Bu əlaqələr kəndlərdə yaşayan insanların iqtisadi fəaliyyətini rayonun ümumi inkişafına bağlayır. Sarıcallı kəndinin layihəsində aqrotexniki parkın və kənd bazarının nəzərdə tutulması da yaşayış mühitinin təsərrüfat ehtiyacları ilə birlikdə planlaşdırıldığını göstərir. Kəndə qayıdan ailənin əmək fəaliyyəti üçün şəraitin yaradılması məskunlaşmanın davamlılığını gücləndirən əsas amillərdəndir.
Böyük Qayıdış ilə iqtisadi dirçəliş arasında qarşılıqlı bağlılıq var. Əhalinin məskunlaşması ərzağa, məişət xidmətlərinə, ticarətə və digər gündəlik xidmətlərə tələbat yaradır. Yeni iş yerləri isə ailələrin doğma yurdda gəlir əldə etməsinə və uzunmüddətli həyat planları qurmasına imkan verir. Bu prosesdə peşə hazırlığı və işçi qüvvəsinin yeni müəssisələrin ehtiyaclarına uyğunlaşması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müasir istehsal avadanlığının səmərəli istifadəsi bilik və bacarıq tələb edir. Yerli sakinlərin iqtisadi layihələrdə fəal iştirakı rayonun inkişafının onların rifahına çevrilməsini təmin edən mühüm şərtdir.
Cəbrayılın iqtisadi dirçəlişi Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərdə davamlı həyat yaratmaq siyasətinin mühüm istiqamətidir. Sənaye parkı, yeni istehsal layihələri, xidmət infrastrukturu və kənd təsərrüfatının bərpası bir-birini tamamlayaraq rayonun inkişaf imkanlarını genişləndirir. Bu işlərin ən dəyərli nəticəsi doğma yurda qayıdan insanların öz əməyi ilə rifahını yüksəltməsi olacaq. Vaxtilə işğalın dağıtdığı təsərrüfat həyatının yerində bu gün yeni iqtisadi əlaqələr qurulur. Cəbrayılın gələcəyi həmin əlaqələrin möhkəmlənməsi, müəssisələrin davamlı fəaliyyəti və sakinlərin inkişafda fəal iştirakı ilə formalaşır.

Xanım Kərimova,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədr müavini
Qaraqaşlı bələdiyyəsinin sədri