Enerji və nəqliyyat layihələri: Cəbrayılın regional əhəmiyyəti artır - ŞƏRH

Bir ərazinin inkişaf imkanları onun enerji təminatı və nəqliyyat əlaqələri ilə sıx bağlıdır. Sabit elektrik təchizatı istehsalın, sosial xidmətlərin və gündəlik yaşayışın əsas şərtidir. Rahat yollar isə insanları, yaşayış məntəqələrini və bazarları bir-birinə bağlayır. İşğaldan azad edilmiş Cəbrayılda bu iki istiqamət üzrə həyata keçirilən layihələr rayonun bərpasını sürətləndirir, iqtisadi fəaliyyət üçün yeni imkanlar yaradır. Müasir yarımstansiyalar, günəş elektrik stansiyaları, hidroqovşaqlar, avtomobil və dəmir yolları Cəbrayılın regional əlaqələrdə rolunu gücləndirir. Beləliklə, hərbi Zəfərlə açılan inkişaf perspektivi konkret infrastrukturla möhkəmlənir.
İşğaldan sonra Cəbrayılın enerji və nəqliyyat sistemlərinin yenidən qurulması genişmiqyaslı hazırlıq tələb edirdi. Dağıdılmış yaşayış məntəqələrində tikintinin aparılması, müəssisələrin yaradılması və əhalinin məskunlaşdırılması üçün ilkin olaraq etibarlı infrastruktur lazım idi. Bu baxımdan enerji və yol layihələrinin erkən mərhələdən həyata keçirilməsi strateji əhəmiyyət daşıyırdı. İnfrastrukturun qurulması sonrakı layihələrin icrasını asanlaşdırır, tikinti materiallarının daşınmasını, texnikanın hərəkətini və müxtəlif obyektlərin fəaliyyətini təmin edir. Cəbrayılda aparılan işlərin ardıcıllığı da bu qarşılıqlı bağlılığı göstərir.
2021-ci ilin oktyabrında “Cəbrayıl” yarımstansiyasının istifadəyə verilməsi rayonun elektrik təchizatının bərpasında mühüm addım oldu. Yarımstansiya hərbi obyektlərin, yeni sosial-iqtisadi infrastrukturun, Cəbrayıl şəhərinin və rayonun kənd-qəsəbələrinin elektrik enerjisi ilə təminatı üçün nəzərdə tutulub. Onun əhəmiyyəti yaşayış və istehsal imkanlarının genişləndirilməsi ilə bağlıdır. Məktəbin, tibb müəssisəsinin, sənaye obyektinin və yaşayış binasının normal fəaliyyəti dayanıqlı enerji təchizatından asılıdır. Buna görə də elektrik infrastrukturunun inkişafı Böyük Qayıdışın və iqtisadi dirçəlişin əsas dayaqlarından biri kimi çıxış edir.
2023-cü il sentyabrın 28-də Cəbrayıl Rəqəmsal İdarəetmə Mərkəzinin açılışı enerji təminatının müasir idarəetmə imkanları ilə tamamlandığını göstərdi. Rəqəmsal idarəetmə elektrik şəbəkəsinin vəziyyətinin izlənməsi və istismarının səmərəli təşkili baxımından əhəmiyyətlidir. Yeni yaşayış məhəllələri və müəssisələr yaradıldıqca enerji tələbatı artır, şəbəkənin idarə olunmasına da yeni tələblər yaranır. Bu şəraitdə texnoloji həllərin tətbiqi rayonun gələcək inkişaf ehtiyaclarına uyğun enerji sisteminin formalaşdırılmasına xidmət edir.
Cəbrayılın enerji imkanları bərpaolunan mənbələr hesabına da genişlənir. Rayonda bp şirkəti tərəfindən 240 meqavat gücündə “Şəfəq” Günəş Elektrik Stansiyası tikilir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə ilk sənaye miqyaslı günəş elektrik stansiyası olan bu layihə böyük həcmli birbaşa xarici investisiya nümunəsidir. Onun həyata keçirilməsi Cəbrayılın enerji istehsalında iştirakını genişləndirir və rayonun təbii imkanlarının müasir texnologiya ilə istifadəsinə şərait yaradır. Xarici investisiyanın cəlb edilməsi layihənin maliyyə əhəmiyyəti ilə yanaşı, texniki təcrübə və beynəlxalq əməkdaşlıq baxımından da dəyərlidir.
2025-ci il oktyabrın 28-də Cəbrayıl rayonunun Şahvəlli kəndində hər birinin gücü 50 meqavat olan “Şəms” və “Üfüq” Günəş Elektrik stansiyalarının təməli qoyulub. Bu iki layihənin ümumi nəzərdə tutulan gücü 100 meqavatdır. “Şəfəq” layihəsi ilə birlikdə həmin üç stansiya üzrə 340 meqavatlıq günəş enerjisi istehsalı gücü planlaşdırılır. Bu göstərici layihələrin miqyasını ifadə edir; onların enerji sisteminə faktiki töhfəsi tikinti və istismara verilmə mərhələləri tamamlandıqca formalaşacaq. Günəş enerjisi layihələrinin Cəbrayılda cəmləşməsi rayonun gələcək iqtisadi profilində enerji sahəsinin çəkisini artırır.
2026-cı il mayın 9-da Soltanlı kəndində 330 kilovoltluq “Şəfəq” yarımstansiyasının istifadəyə verilməsi də bu istiqamətdə mühüm hadisədir. Elektrik istehsalı ilə onun şəbəkəyə ötürülməsi arasında etibarlı əlaqənin yaradılması enerji layihələrinin səmərəliliyi üçün vacibdir. Yüksəkgərginlikli infrastruktur yeni istehsal güclərinin enerji sisteminə inteqrasiyası baxımından əhəmiyyət daşıyır. Bu layihələr birlikdə Cəbrayılın enerji təminatının daha geniş imkanlarla qurulduğunu göstərir.
Araz çayı üzərindəki hidrotexniki layihələr də regional inkişafda mühüm yer tutur. 2024-cü il mayın 19-da “Xudafərin” hidroqovşağının istismara verilməsi və “Qız Qalası” hidroqovşağının açılışı enerji və su ehtiyatlarından istifadə baxımından əhəmiyyətli hadisələr oldu. Bu istiqamətdə əməkdaşlıq sərhəd boyunca mövcud təbii resursların iqtisadi faydaya çevrilməsinə xidmət edir. Su və enerji infrastrukturu kənd təsərrüfatı, istehsal və yaşayış ehtiyacları ilə bağlı olduğundan onun təsiri müxtəlif sahələrdə hiss olunur. Cəbrayılın inkişafında günəş enerjisi ilə yanaşı, Arazın imkanlarının da nəzərə alınması enerji mənbələrinin müxtəlifliyini artırır.
Nəqliyyat layihələri isə rayonun iqtisadi əlaqələrini genişləndirir. Horadiz–Cəbrayıl–Zəngilan–Ağbənd avtomobil yolu Füzuli, Cəbrayıl və Zəngilan rayonlarının ərazisindən keçir. Bu yol işğaldan azad edilmiş yaşayış məntəqələrinin bir-biri ilə əlaqələndirilməsi və sosial-iqtisadi inkişafı üçün mühüm infrastrukturdur. Əhmədbəyli–Füzuli–Şuşa, Şükürbəyli–Cəbrayıl–Hadrut və Xudafərin–Qubadlı–Laçın istiqamətləri ilə bağlantılar onun əhəmiyyətini daha da artırır. Belə əlaqələr ayrı-ayrı rayonların imkanlarını vahid nəqliyyat şəbəkəsində birləşdirərək insanların hərəkətini və yükdaşımaları asanlaşdırır.
Şükürbəyli–Cəbrayıl–Hadrut avtomobil yolu Xocavənd, Füzuli və Cəbrayıl rayonlarını əlaqələndirir. Yol Hadrut qəsəbəsi və Cəbrayıl şəhəri də daxil olmaqla, 20-yə yaxın yaşayış məntəqəsini əhatə etmək üçün nəzərdə tutulub. Prezident İlham Əliyevin 2023-cü il mayın 5-də təməlini qoyduğu 43 kilometrlik, dörd hərəkət zolaqlı yol layihəsi əhalinin regional xidmətlərə və iqtisadi imkanlara çıxışı baxımından əhəmiyyətlidir. Nəqliyyat əlaqələrinin yaxşılaşması kənd sakinlərinin rayon mərkəzinə gedişini, məhsulların daşınmasını və müxtəlif xidmətlərdən istifadəni asanlaşdıra bilər. Yolun iqtisadi dəyəri onun ətrafındakı yaşayış və istehsal fəaliyyətinin canlanması ilə artır.
Dəmir yolu infrastrukturu Cəbrayılın yükdaşımalar baxımından imkanlarını genişləndirən digər mühüm istiqamətdir. 2022-ci il oktyabrın 20-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın iştirakı ilə Horadiz–Ağbənd dəmir yolu xəttinin Cəbrayıl rayonundan keçən hissəsində yerləşən Qumlaq stansiyasının təməli qoyulub. Dəmir yolu iri həcmli yüklərin daşınması və istehsal müəssisələrinin təchizatı üçün əlavə imkan yaradır. Avtomobil və dəmir yolu əlaqələrinin bir-birini tamamlaması rayonda sənaye və logistika fəaliyyətinin inkişafı üçün əlverişli şərait formalaşdıra bilər.
Enerji və nəqliyyat layihələrinin birlikdə həyata keçirilməsi Cəbrayılın regional əhəmiyyətini artıran əsas amillərdəndir. Etibarlı enerji sistemi müəssisələrin fəaliyyətinə, nəqliyyat şəbəkəsi isə onların xammal və satış bazarları ilə əlaqəsinə xidmət edir. Bu imkanlar “Araz Vadisi İqtisadi Zonası” Sənaye Parkının inkişafı, kənd təsərrüfatı məhsullarının daşınması və yerli sahibkarlığın genişlənməsi üçün mühüm əsas yaradır. İnfrastrukturun iqtisadi nəticəyə çevrilməsi isə onun səmərəli istifadəsi, yeni fəaliyyətlərin yaranması və insanların bu imkanlardan faydalanması ilə bağlıdır.
Cəbrayılda qurulan enerji və nəqliyyat infrastrukturu Azərbaycanın azad edilmiş torpaqlarda uzunmüddətli inkişaf yaratmaq siyasətinin konkret ifadəsidir. Yarımstansiyalar, günəş elektrik stansiyaları, hidroqovşaqlar, avtomobil yolları və dəmir yolu layihələri rayonun gələcək həyatını təmin edən əlaqələri möhkəmləndirir. Bu əlaqələr üzərində yeni müəssisələr fəaliyyət göstərəcək, yaşayış məntəqələri inkişaf edəcək və sakinlərin iqtisadi imkanları genişlənəcək. Cəbrayılın regional əhəmiyyətinin artması, nəticə etibarilə, doğma yurda qayıdan insanların daha rahat və firavan həyat qurmasına xidmət edir.

Ağababa Babayev,
YAP Neftçala rayon təşkilatının fəal üzvü
Neftçala Elektrik Şəbəkəsinin rəisi