Demensiyanı ləngitmək mümkündür – YENİ ARAŞDIRMA

Alimlər orta yaşda demensiyanı on ildən çox müddətə ləngidə biləcək üç vacib sağlamlıq amili müəyyən etdiklərini iddia edirlər. Bir araşdırma göstərir ki, normal qan təzyiqinə sahib olmaq, 2-ci tip diabetin olmaması və 45-65 yaşları arasında siqaret çəkməmək, orta hesabla, təxminən 13 il əlavə demensiyasız həyat deməkdir.

Tədqiqat həmçinin insanların nə qədər risk faktoru olursa olsun, qadınların demensiyasız kişilərə nisbətən daha çox yaşadığını və ağdərili insanların qaradərili insanlara nisbətən daha çox demensiyasız yaşadığını irəli sürüb. Araşdırma tibb jurnalı Neurology-də dərc olunub.

NYU Langone Health-dən olan tədqiqatçılar 1986-cı ildə başlayan və amerikalıları onilliklər boyu həyatın sonuna qədər orta yaş damar risk faktorlarını və demensiyanı ölçən Atherosclerosis Risk in Communities (Aric) tədqiqatının məlumatlarını təhlil ediblər.

Yeni təhlildə tədqiqatçılar orta yaşı 56 olan və demensiyadan azad olan 12.409 insanı araşdırıblar. İştirakçılar üç risk faktoruna görə qiymətləndirilib: yüksək qan təzyiqi, 2-ci tip diabet və siqaret çəkmə. Daha sonra onlar təxminən otuz il ərzində, orta hesabla 26 il müşahidə altında saxlanılıblar.

Bu müddət ərzində 3008 nəfərdə demensiya inkişaf edib və 5238 nəfərdə bu xəstəlik inkişaf etmədən ölüb. Üç risk faktorundan heç biri olmayanlar, hər üçü olanlara nisbətən təxminən 13 il daha çox demensiya inkişaf etmədən yaşayıblar. Tədqiqat göstərib ki, diabet, yüksək təzyiq olmayan və tədqiqatın əvvəlində siqaret çəkməyənlərin demensiyadan orta hesabla 30,1 il daha azad yaşayıblar.

Yeri gəlmişkən, bir risk faktoru olanların əlavə 26,3 ili, iki risk faktoru olanların 21 ili, üç risk faktoru olanların isə 17 ildən bir qədər çox yaşayıblar. "Nəticələrimiz göstərir ki, insanlar on ildən çox müddət ərzində beyin sağlamlığını qorumaq üçün strategiya olaraq bu amillərdən orta yaşda fəal şəkildə çəkinməlidirlər", - deyə NYU Langone-da Optimal Yaşlanma İnstitutunun direktoru, baş tədqiqatçı Dr. Josef Coresh bildirib.

Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, məhdud yemək saatları yaşlılıqda koqnitiv geriləməni azalda bilər. Dünya miqyasında demensiya ilə yaşayan insanların sayının 2050-ci ilə qədər təxminən üç dəfə artaraq 153 milyona çatacağı proqnozlaşdırılır. Lakin mütəxəssislər hesab edirlər ki, dünya miqyasında demensiya hallarının demək olar ki, yarısının qarşısı alına və ya gecikdirilə bilər.

Əvvəlki tədqiqatlar uşaqlıqdan başlayaraq ömür boyu davam edən 14 dəyişdirilə bilən risk faktorunun aradan qaldırılmasının, insanların daha uzun yaşamasına baxmayaraq, demensiya hallarının 45%-nin qarşısını ala və ya gecikdirə biləcəyini irəli sürmüşdü.

NYU Langone tədqiqatında müəyyən edilmiş üç amilin çox vaxt orta yaşlarda yarandığı və neyrodegenerativ patologiyaya davamlı təsir göstərdiyi bildirilir ki, bu da erkən diaqnoz və müalicənin vacibliyini vurğulayır.

Alzheimer's Research UK-nin tədqiqat maliyyələşdirməsinin rəhbəri Dr. Jacqui Hanley deyir: “Bu tədqiqat yalnız demensiya inkişaf ehtimalına diqqət yetirmək əvəzinə, insanlar üçün vacib olan bir sualı ortaya qoyur: demensiyadan nə qədər xilas ola bilərik? Bu yanaşma, orta yaş sağlamlığının demensiyadan uzaq keçirdiyimiz illərin sayına necə təsir edə biləcəyi barədə mənzərə yaradır, eyni zamanda yüksək qan təzyiqi, diabet və siqaret çəkməyin demensiya ehtimalının daha yüksək olması, eləcə də digər xəstəliklərdən daha tez ölmə riskinin daha yüksək olması ilə əlaqəli olduğunu qəbul edir. Həmçinin araşdırma ürək və beyin sağlamlığınıza qayğı göstərməyin nə üçün bu qədər vacib olduğunu vurğulayır.”

Hanley hər kəsin fiziki cəhətdən aktiv qalması, siqaret çəkməməsi və yüksək qan təzyiqi və diabet kimi xəstəliklərin idarə olunması da daxil olmaqla praktik addımlar atmalı olduğunu deyir: “Demensiyanın qarşısını almağın zəmanətli bir yolu olmasa da, bu tədqiqat da daxil olmaqla tədqiqatlar göstərir ki, zəif ürək-damar sağlamlığı üçün risk faktorlarının aradan qaldırılması idrak geriləməsi və demensiya riskini azaltmağa da kömək edə bilər.”

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “elmi-kütləvi, mədəni-maarif, təhsil proqramlarının hazırlanması ” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb